Recensie

Ondergedompeld in de onderwereld

Jennifer Egan

Wederom beproeft de Amerikaanse Jennifer Egan een nieuw genre: de historische roman, over de verstrengeling van de boven- en onderwereld die zich afspeelt tussen beurskrach en WO II.

Er werd met spanning uitgekeken naar Manhattan Beach van Jennifer Egan, zeven jaar na het verschijnen van haar succesvolle laatste boek, want de Amerikaanse schrijfster lijkt met elke roman een nieuw genre uit te proberen. Egan (1962) werd beroemd met Bezoek van de knokploeg (2010), een mozaïekroman van losjes gerelateerde verhalen in experimentele vorm die zich afspelen in de muziekwereld in San Francisco in de jaren zeventig en New York in de jaren nul. In haar roman De burcht (2006) onderzocht ze de relatie tussen twee Amerikaanse vrienden in een vervallen kasteel in Oost-Europa. Het was een boek met uitgesproken fantastische elementen en een onmiskenbare gothic sfeer. Met Manhattan Beach heeft ze een ambitieuze historische roman geschreven, geïnspireerd op de hard-boiled detectives van Raymond Chandler uit de jaren dertig en veertig.

Hoofdpersoon is Anna Kerrigan, die als kind met haar vader mee mag op zijn mysterieuze bezoekjes namens de vakbond. Ze voelt zich belangrijk en gekoesterd in zijn gezelschap en weet haar vader te vermaken met haar kinderlijke maar heldere inzichten. Hij werkt als bagman en houdt zo de geldstromen op gang tussen mannen die niet publiekelijk met elkaar in verband gebracht mogen worden. Tijdens schijnbaar onschuldige bezoekjes worden terloops enveloppen en pakketjes uitgewisseld.

Oorlogsindustrie

De nachtclubeigenaar Dexter Styles lijkt het goed voor elkaar te hebben. Als zoon van een eenvoudige Italiaanse restauranthouder heeft hij een comfortabel leven weten op te bouwen, met een respectabel huwelijk binnen een voorname New Yorkse familie en handige connecties met de ongrijpbare maffiabaas Mr. Q. Hij woont in een villa aan Manhattan Beach, heeft een beeldschone dochter en twee ondeugende zoons. Styles kan de mensen om hem heen feilloos lezen, maar met Eddie Kerrigan, Anna’s vader, maakt hij voor het eerst in zijn gangstercarrière een fatale inschattingsfout.

De roman opent met het bezoek van de jonge Anna en haar vader aan Dexter Styles in zijn huis aan de zee. Dit bezoek, op het moment zelf niet uitzonderlijk, blijkt later een breuk in het leven van alle drie de hoofdpersonages. Een paar jaar later verdwijnt Eddie Kerrigan spoorloos en Anna’s enige aanknopingspunt om dit mysterie op te lossen is Dexter Styles.

Egan weet vaak in één alinea achteloos een heel leven treffend en ontroerend neer te zetten

Egan schetst de stad New York in het decennium tussen de beurskrach en de Tweede Wereldoorlog. De oorlogsindustrie helpt het land uit de economische depressie, maar er zijn ook mensen die verder kijken en de politieke en culturele hegemonie van Amerika in de jaren na de oorlog al zien aankomen. Vanwege de oorlog zijn de gezonde jongen mannen overzee. Vrouwen nemen het werk in de marinewerven over en krijgen een voorproefje van de ongekende vrijheid die voor hen pas enkele decennia na de oorlog weer bereikbaar zal zijn. Anna is een van hen: ze weet wat ze wil en haar onafhankelijkheid en verlangens maken haar uitzonderlijk voor haar tijd, maar ze wordt, gelukkig, daarvoor in deze roman op geen enkele manier gepathologiseerd of gestraft. Nadat ze voor het eerst een duiker op de werven heeft gezien weet ze dat dat is wat ze koste wat het kost wil doen; de verborgen onderwaterwereld onderzoeken.

Misschien wel het belangrijkste thema in de roman is de verstrengeling van de boven- en onderwereld. Anna is niet voor niets duiker. Andersom is Dexter Styles een onderdeel van de schaduwwereld die het precaire evenwicht tussen onder en boven dreigt te verstoren met het plan om zijn zaken, via oorlogsobligaties, legaal te maken. Maar evenzeer wordt duidelijk dat de chique wereld van Styles’ schoonfamilie banden heeft met de onderwereld. De clan-achtige loyaliteit van de verschillende werelden (de ‘spaghettivreters’, de Ieren, de Joden) waar Styles zich in beweegt blijkt uiteindelijk doorbroken te worden door opportunisme.

Klassieke detective

Helaas laat Egan weinig aan de verbeelding van de lezer over wat betreft de motieven van haar hoofdpersonen. Toch weet ze ook vaak in één alinea achteloos een heel leven treffend en ontroerend neer te zetten.

Manhattan Beach is niet alleen een eerbetoon aan de klassieke detective door de spannende plot en de beschrijving van het vooroorlogse gangstermilieu, het is ook een historische roman die ongelofelijk rijk is aan details en decors. Anna is een gretige lezer van de in die tijd immens populaire detectives met en van Ellery Queen. Talloze films en filmsterren, automerken, kleding en omgangsvormen zijn minutieus in de roman verwerkt en Egan heeft de snel veranderende stad en haven van New York duidelijk met zorg onderzocht. Op de koopvaardijschepen worden reddingsvesten bijvoorbeeld liefdevol ‘Mae Wests’ genoemd.

Helaas blijven de personages eendimensionaal en verliest de plot halverwege alle vaart. Het is een beetje als kijken naar een beeldschoon big-budget kostuumdrama; alles in de art direction klopt, maar het scenario schiet tekort.