Machtsverschillen herleid tot de Oudheid

De macht van eeuwenoude verhalen

Ten tijde van de Amerikaanse presidentsverkiezingen kon je opmerkelijke parafernalia kopen: tasjes, mokken en T-shirts met het krijsende hoofd van Hillary Clinton, vastgehouden door een grimmig kijkende Donald Trump. De goede verstaander herkende de verwijzing naar de mythe van Perseus en Medusa aan de slangen rond Hillary’s afgehakte hoofd. Geen unicum: ook Theresa May en Angela Merkel werden in de media vergeleken met de monsterlijke Medusa, die door de held Perseus het zwijgen werd opgelegd.

Het is zomaar een voorbeeld uit Mary Beards nieuwste werk Women & Power, waarin zij hedendaagse machtsverschillen tussen mannen en vrouwen onderzoekt en laat zien dat veel aannames en stereotypen te herleiden zijn tot de klassieke oudheid.

Classica Beard is hoogleraar in Cambridge en heeft naam gemaakt als activistische academica: zo sprak ze zich uit tegen Boris Johnson en Donald Trump, en maakte ze gehakt van het potjeslatijn van Thierry Baudet in een column voor The Times Literary Supplement. Haar nieuwe boek is een goed getimede uitgave van twee bewerkte lezingen uit 2014 en 2017.

De Medusa-parafernalia maken in één oogopslag duidelijk hoezeer de man-vrouwverhoudingen in het publieke debat nog worden getekend door de klassieken: de vrouw die het waagt zich uit te spreken wordt als monsterlijk weggezet; de man die haar het zwijgen oplegt als een held onthaald. Maar Beard laat het in haar manifest niet bij aankaarten en analyseren: ze wil ook verandering teweeg brengen. Daarvoor moet macht allereerst opnieuw gedefinieerd worden. Omdat macht van oudsher met mannen geassocieerd wordt, moeten vrouwen zich in bochten wringen om aan een mannelijke definitie te voldoen. Margaret Thatcher deed dat door een stemcoach in te huren om lager – mannelijker! – te leren spreken en autoritairder over te komen. Hoewel succesvol in individuele gevallen, betekent deze strategie van aanpassing op de lange termijn natuurlijk dat de onderliggende ‘codering’ van macht als mannelijk juist bestendigd wordt.

Beard geeft ook enkele aanzetten tot een mogelijke herdefiniëring van macht – bijvoorbeeld door deze te zien als het vermogen verandering teweeg te brengen, in plaats van als individueel bezit. Toch ligt haar kracht eerder in het verklaren van de machtsverschillen dan in het aanreiken van oplossingen. Dat is ook meer dan genoeg: voordat überhaupt tot een zinnige herdefiniëring kan worden overgegaan is het belangrijk de wortels van de huidige machtsstructuren te doorgronden, en Beard doet dat doortastend als geen ander.

    • Anna-Luna Post