Antonio Ledezma, de voormalige burgemeester van Caracas, op het vliegveld in Bogota vanaf waar hij even later doorvliegt naar Spanje.

Foto Raul Arboleda/AFP

‘Ik werd gegijzeld door een tiran’

Antonio Ledezma Díaz

Op slinkse wijze ontsnapte de vastgezette oud-burgemeester vorige week uit Venezuela . Dat zijn vlucht slaagde, bewijst volgens hem dat grote delen van het leger president Maduro niet langer steunen, vertelt hij in Madrid.

Antonio Ledezma Díaz (62) is nog maar veertien meter van zijn vrijheid verwijderd als een vrouw hem opeens herkent. „Ledezma!”, klinkt het op de Puente Internacional Simón Bolívar, een grensbrug die Venezuela met Colombia verbindt. De voormalige burgemeester van Caracas staat als aan de grond genageld. Hij kijkt verschrikt naar de Venezolaanse grenswacht, die zijn naam ook gehoord moet hebben. Maar de guardia knipoogt en verzoekt Ledezma door te lopen. „De laatste meters voelden als kilometers”, vertelt Ledezma een paar dagen later op een persbijeenkomst in de Spaanse hoofdstad Madrid.

Volkomen onverwachts wist een van de belangrijkste oppositieleiders van Venezuela, na een tocht van een kleine duizend kilometer over land, vorige week te ontsnappen aan het regime van Nicolás Maduro. De vlucht van Ledezma is wereldnieuws. Maar hij ziet zichzelf allerminst als een vluchteling. „Ik heb mezelf als politieke gevangene bevrijd”, zegt hij op afgemeten toon. „Ik werd gegijzeld door een tiran, die nog altijd 30 miljoen Venezolanen in zijn greep houdt.”

Duizend dagen politiek gevangene

Ledezma kijkt in Madrid terug op het verleden, vertelt in detail over zijn bizarre reis en blikt vooruit op de toekomst van Venezuela. „Opgesloten in een cel kan ik niets doen, maar van hieruit kan ik voor miljoenen Venezolanen iets betekenen. Ik ben niet naar Europa gekomen om uit te rusten, maar om vanuit het buitenland de strijd aan te gaan tegen de narcodictatuur. Maduro bereid je maar voor, we gaan ons als Venezolanen organiseren en zullen de hele wereld de waarheid vertellen.”

Ik werd gegijzeld door een tiran, die nog altijd 30 miljoen Venezolanen in zijn greep houdt.

De voorbije jaren heeft Ledezma zich in Caracas stilletjes zitten verbijten. Hij wordt verdacht van het organiseren van een staatsgreep tegen Maduro. Begin 2015 verdwijnt hij in een cel van Ramo Verde, een militaire gevangenis waar dan ook de andere oppositieleider Leopoldo López vastzit. Ledezma krijgt later huisarrest opgelegd en is monddood gemaakt in de stad, die hij van 2008 tot zijn arrestatie in 2015 bestuurde. „Ik heb bijna drie jaar geen interview mogen geven. Ik sprak mezelf maar toe via de spiegels”, vertelt hij.

Na zo’n duizend dagen als politiek gevangene vindt Ledezma het genoeg. Hij begint met de voorbereiding van zijn ontsnapping als hij via-via hoort dat nieuwe opsluiting dreigt vanwege zijn kritiek op Maduro. „We hebben nauwkeurig bestudeerd hoe mijn bewaking in elkaar zat. Normaal gesproken bestond die uit 20 tot 26 man. Verdeeld over verschillende patrouilles op verschillende plekken. Iedere ochtend en iedere avond moest ik op de foto met de krant van die dag in mijn handen. Als er belangrijke politieke leiders in het land waren, werd de bewaking verdubbeld en werden er vier foto’s gemaakt”, legt Ledezma uit in een zaaltje in Madrid.

Foto Raul Arboleda/AFP

Houd je bewakers altijd te vriend

Ledezma heeft uit boeken van Nelson Mandela een aantal lessen geleerd. „Je moet nooit ruzie maken met de bewakers. Die kun je beter te vriend houden. En dat was ook zo. Ze behandelden me met respect. Ze spraken me aan als ‘burgemeester’ en verontschuldigden zich voor hun werk. De laatste twee weken kon ik een spel met ze spelen. Ik deed net alsof ik erg zwak was en heel veel pijn had. Ze lieten me met rust en foto’s hoefden niets steeds meer te worden gemaakt. Toen werd het tijd middenin de nacht te vertrekken.”

Met de hulp van „een groep mensen” slaagt Ledezma erin vanuit Caracas naar het zuidelijke San Antonio langs 29 controleposten te komen. De jurist wil niet vertellen wie hem allemaal te hulp zijn geschoten, maar volgens hem is het wel duidelijk dat grote delen van het leger niet meer achter Maduro staan.

Na zijn vertrek worden acht buren en functionarissen opgepakt op verdenking van het bieden van hulp. Zeven van hen zijn na vier dagen vrijgelaten. „Vooraf hadden we ingecalculeerd dat het risico om gepakt te worden groot zou zijn. Maduro zou me dan als een trofee aan het volk hebben getoond. Dat zou de mensen nog verder demoraliseren. Maar gelukkig liep het anders. Onderweg kwam ik vooral Venezolanen tegen van wie alles afgenomen is. Behalve hun geest, hun ziel. En de hoop op een betere toekomst.”

Ontvangst in regeringspaleis

Ledezma wordt na een tocht van vijftien uur in de vroege ochtend direct welkom geheten door de Colombiaanse douane, die al van zijn komst op de hoogte is gesteld. „Ik ben verscheurd”, zegt Ledezma later tegen de Colombiaanse media. „Het doet pijn om mijn vaderland gedwongen te verlaten.”

Kort daarna krijgt Ledezma een persoonlijk telefoontje van president Juan Manuel Santos, die hem vraagt of hij in Colombia wil blijven. De Venezolaan slaat het aanbod af en reist door naar Spanje. Op het vliegveld van Madrid sluit hij echtgenote Mitzy Capriles en zijn dochters Mitzy en Antonietta in de armen, die Venezuela eerder ontvluchtten. Amper een paar uur later wordt Ledezma ontvangen door de Spaanse premier Mariano Rajoy in regeringspaleis La Moncloa. „Zijn vader heeft ooit in Venezuela gewoond. Zoals zoveel Spanjaarden die geluk zochten in een land dat hun vele mogelijkheden bood”, zegt Ledezma.

Op het vliegveld van Madrid sluit Ledezma zijn echtgenote en dochters in de armen. Foto Fernando Vilar/EPA

Ledezma ziet het als zijn morele plicht nu op te komen voor de honderden politieke gevangenen, die opgesloten zitten in Venezolaanse cellen. In een brief aan het Europees Parlement, die de Sacharovprijs ‘voor de vrijheid van denken’ heeft toegekend aan de oppositie en de politieke gevangenen van Venezuela, heeft hij erop aangedrongen in zijn naam liever anderen te eren. „Het is een grote prijs voor mij dat ik hier nu in vrijheid leef. Laat het geldbedrag naar degenen gaan die het nodig hebben. Naar familieleden die niet eens de bus naar de gevangenis kunnen betalen”, zegt Ledezma. „Ik heb mezelf bevrijd, maar laten we nu Venezuela van Maduro bevrijden!”

Correctie (24 november 2017): In een eerdere versie van dit stuk werd de naam van oppositieleider Leopoldo López foutief geschreven als Leopoldo Lopéz.

    • Koen Greven