Opinie

    • Arjen Fortuin

De smartphone als onbeheersbaar wapen

Zap

De hufterige filmpjes op de thema-avond Shame/Fame van NPO 3 laten zien dat televisie nog steeds een oase van beschaving is vergeleken met YouTube.

Eef Hilgers (onder) en Youtuber Dimitri in Shame/Fame.

Voordat ik aan de Shame/Fame thema-avond van BNNVARA begon, keek ik even op Dumpert. Ik trof leuke filmpjes aan: de Lucky TV van gisteren, een jongetje dat op een merkwaardige manier met zijn wang en een autoruit speelt, iemand die een salto maakt en daarbij zijn schoen een meer in ziet vliegen. Er staan ook minder leuke filmpjes: een Feyenoordsupporter die een dakloze in een slaapzak een muntje aanbiedt, dat voor zijn handen weer wegtrekt en ‘Nouri worden, Nouri worden’ tegen de man roept. Geen grap.

Goed nieuws voor de beschaving is dat Dumpert-kijkers dit filmpje afwijzen. Verbaal dan. Een zekere ‘Lademetbestek’ reageert: „Kunnen we niet achterhalen wie deze trieste debiel is? Dan kunnen we hem op elk mogelijk raakvlak de grond intrappen en zorgen dat hij er ook zo bij komt te liggen.”

In acht uur tijd is het filmpje natuurlijk wel gewoon 100.000 keer bekeken. Missie geslaagd, voor de site en voor de maker. Als die geen publiek had gehad, had hij de dakloze vast met rust gelaten.

Inderdaad: soms realiseer je je dat de zo vaak gesmade televisie een oase van beschaving is. Intussen was thema-avond een groot woord voor de ‘Shame/fame’-productie van een half uur mini-docu, een half uur gesprek en een herhaling van de telefilm Vind die domme trut en gooi haar in de rivier. Het geheel had ook heel goed ‘Filmpjes die levens vernietigen’ kunnen heten. Of iets met schandpaal. Onder leiding van Sophie Hilbrand werd onderzoek gedaan naar de effecten van beschadigende clips die viral gaan. Aan het woord kwamen onder meer een slachtoffer van wraakporno en het schoolmeisje dat bekend werd door een filmpje waarop ze door klasgenoten werd geschopt en geslagen.

In haar mini-docu Shame/Fame zocht Eef Hilgers digitaal contact met de jongen die ongevraagd twee zijns inziens asociale meisjes op een terras filmde, ruzie kreeg en daar zo trots op was dat hij zichzelf in beeld schouderklopjes gaf. Ook interviewde Hilgers een vrachtwagenchauffeur die een ergerlijke automobilist klem reed en hem de huid vol schold. Naar aanleiding van het filmpje werd de trucker ontslagen. Er waren verschillende filmpjes van jongens die op straat anderen (vaak vrouwen) van achteren een trap geven.

In roze onderbroek over de snelweg

Hilgers heeft geprobeerd erg veel in haar film te stoppen, ook haar eigen verslaving aan internetfilmpjes en haar behoefte aan steeds grotere kicks. En meer in het algemeen de rol van het publiek, dat met elke klik de maker beloont.

In de studio voerde Hilbrand gesprekken met slachtoffers, een psycholoog, toeschouwers en YouTubers. Onder hen een jongeman met twee kleuren haar, een T-shirt met zijn eigen portret erop en een tattoo van zijn eigen hoofd. (Helaas, ik ben zijn naam vergeten.) Hij ontleende zijn faam aan een fietstocht die hij in een roze onderbroek maakte op de snelweg. Nog steeds kon hij kwaad worden op de automobilist die een heel stuk hinderlijk in beeld reed.

Het saillante aan al die filmers is dat ze heilig overtuigd zijn van hun eigen gelijk. Er werd verteld over de impuls om je telefoon te pakken als er gedoe is in de trein. Filmen, bewijs verzamelen. Wat dat betreft doet de situatie denken aan de civiele wapenwedloop in de VS. We hebben een mobieltje nodig om ons te verdedigen tegen de mobieltjes van de anderen. Maar op het moment dat het eerste frame online staat, is elke vorm van controle een illusie.

Wie er geraakt zal worden is onduidelijk, zeker is dat er gewonden zullen vallen. De smartphone als wapen waarbij we maar moeten afwachten aan welke kant de kogels eruit vliegen.

    • Arjen Fortuin