Historici: maak monument van Muur van Mussert

Tweede Wereldoorlog Historici zijn bezorgd, gezien de „reëel aanwezige dreiging” dat de muur van de nationaal-socialistische leider wordt gesloopt.

De Muur van Mussert werd ook na de oorlog nog gebruikt, zoals in 1951 door de padvinderij. Foto Nationaal Archief

Minister Van Engelshoven (Onderwijs, D66) moet de zogenoemde Muur van Mussert aanwijzen als rijksmonument. Zodoende kan het monumentale bouwwerk in Lunteren, waar de NSB vanaf 1936 grote bijeenkomsten organiseerde, worden behouden.

Dat schrijven zo’n dertig prominente historici en publiekshistorici in een brandbrief die woensdag is verstuurd. Onder hen drie (oud-)directeuren van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) en de huidige en een voormalige directeur van het Rijksmuseum. Zij schrijven: „De muur van Mussert is, net als die paar ándere overgebleven bouwwerken uit de periode, de kampen Vught, Amersfoort en Westerbork, de herinnering aan een donkere tijd die nadrukkelijk deel uitmaakt van onze geschiedenis.”

Lees ook deze column die Jutta Chorus over de kwestie schreef: Een monument voor de schuldigen

‘Volstrekt uniek’

Het bouwwerk, waar NSB-leider Anton Mussert zijn ‘Hagespraken’ hield voor duizenden mensen, is volgens de historici „in Nederland volstrekt uniek. Qua opzet en intentie is de muur schatplichtig aan het Reichsparteitagsgelände in Neurenberg; qua architectuur aan de Blut und Boden-filosofie. Ook dit maakt de muur van een hoge zeldzaamheid en, derhalve, tot een onmiskenbare aanvulling op de lijst van beschermde monumenten.”

Zij verwijzen in hun brief naar „de thans reëel aanwezige dreiging” dat de Muur wordt gesloopt. De eigenaar van het terrein waar de bouwvallige muur op ligt, exploiteert daar vakantiehuisjes en wil zijn camping uitbreiden. Daarvoor zou het bouwwerk moeten wijken. Aangezien de muur op zijn eigen terrein staat, is een sloopvergunning niet nodig.

Gemeentelijk monument

Eerder deze maand hebben erfgoedorganisaties als het Cuypersgenootschap en de Bond Heemschut samen met de lokale verenigingen Oud Ede en Oud Lunteren, de gemeente verzocht de Muur te beschermen als gemeentelijk monument. Wethouder Johan Weijland (ruimtelijke ordening, D66) is dat niet van plan. Hij schreef de gemeenteraad op 16 november „de plannen van deze ondernemer nu niet (te willen) belemmeren met een plotselinge ‘gemeentelijke monumentenstatus’ op het laatste moment”.

De gemeente Ede stelt zich op het standpunt dat de muur een nationaal monument is, met betekenis voor de nationale geschiedenis en dat daarom de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed – onder verantwoordelijkheid van minister Van Engelshoven – hierover moet beslissen. Wethouder Weijland beloofde de raad met de ondernemer en de Rijksdienst te spreken over het behoud van de muur.

De SP gaat bij de ministers aandringen op behoud van de muur, zegt Kamerlid Peter Kwint. ,,Bij een gedeeld verleden hoort ook de gelegenheid – of zelfs de plicht – om stil te staan bij de zwarte pagina’s van dat verleden. En de Muur van Mussert is daar een extreem voorbeeld van. Niet omdat ‘ie nou zo mooi is, al is de architectonische waarde ook onomstreden. Maar juist omdat een fysieke herinnering aan een zwarte pagina ons dwingt om stil te staan en te leren van ons verleden.”