Zelfverklaard seksist Bobby Riggs (Steve Carell) op de tennisbaan.

‘We wilden geen valse, zachte nostalgie’

Valerie Faris en Jonathan Dayton

In ‘Battle of the Sexes’ behandelt het regisseursduo Faris en Dayton de fameuze tenniswedstrijd van Bobby Riggs en Billie Jean King in 1973. „We ontkwamen niet aan parallellen met Donald Trump en Hillary Clinton.”

‘Als Hillary Clinton de verkiezingen had gewonnen was het een heel andere film geworden.” Nou ja, niet de film zelf, want die was toen al af. Maar regisseurs Valerie Faris en Jonathan Dayton bedoelen de manier waarop we naar hun film Battle of the Sexes zouden kíjken, want: „Elke toeschouwer, elke situatie maakt er een nieuwe film van.”

Het is september 2017. Ik spreek de beide makers op het filmfestival van Toronto na de eerste persvoorstelling van hun geestige en eclectische tennisfilm over de beroemde wedstrijd in 1973 tussen de destijds 55-jarige uitgerangeerde tenniskampioen Bobby Riggs – zelfverklaard seksist – en de 29-jarige vrouwelijke nummer 1 van de wereld, Billie Jean King. Riggs wilde bewijzen dat mannen nou eenmaal beter waren dan vrouwen; King wilde een lans breken voor vrouwentennis: onderbetaald en ondergewaardeerd.

Het is nog voor Harvey Weinstein en #MeToo; anders zou het seksisme in de filmindustrie ongetwijfeld ook een gespreksonderwerp zijn geweest. De recente gebeurtenissen geven de film in ieder geval een actuele lading. En dat is precies wat ze bedoelen. Dayton: „Geen film bestaat in een vacuüm.” Faris: „Het persoonlijke is altijd politiek.”

Het duo brak tien jaar geleden door met indiehit Little Miss Sunshine, een liefdevolle en troostrijke film over een disfunctionele familie die een roadtrip onderneemt zodat de jongste dochter mee kan doen aan een missverkiezing. De film gaf een nieuwe betekenis aan begrippen als familie en schoonheid. Destijds zeiden ze: „Onze film gaat niet over familiewaarden, maar over de waarde van families.” Op dezelfde manier proberen ze nu onze ideeën over mannelijk en vrouwelijk gedrag op hun kop te zetten. Dayton: „Door met hedendaagse ogen naar het verleden te kijken herkennen we een bepaald soort gedrag beter. En ja, seksisme zit diep in onze maatschappij.”

Ik vertel hoe tijdens de persvoorstelling de zaal genderstereotiep reageerde: mannen lachten om de bijdehante Riggs; vrouwen juichten King toe bij elke punt die ze verbaal of op het center court scoorde. De regisseurs zijn verbaasd – „Maar toch ook weer niet.” Zo hadden ze het zeker niet bedoeld. Faris: „We maken geen films om te polariseren. Maar elke film kan als een spiegel werken. Mannen vinden het grappig. Misschien lachen ze om zichzelf uit schaamte. Vrouwen zien zeker sneller hoe grotesk en beledigend het is. Ze krimpen ineen als ze op het filmdoek zien hoe iemand vaderlijk beschermend z’n arm om een jonge tennisster heen slaat. Ze vóélen het. Want ze hebben allemaal zo’n arm gevoeld. Goed gedaan meisje. Dat is niet aardig, maar kleinerend. En soms heb je die historische afstand nodig om te begrijpen hoe dat gedrag in het heden doorwerkt.”

Lees hier de recensie van ‘Battle of the Sexes’

Ze noemen hun film daarom een tijdmachine. Alles moest authentiek zijn. Tot aan het logo van de studio en het ondergoed onder de met vintage materialen nagemaakte kostuums aan toe. Maar niet om een gezellig jarenzeventiggevoel op te roepen. Faris: „Geen valse, verzachtende nostalgie!”

Openlijk seksisme

Toen ze de film aan het maken waren, diende zich dus die parallel met de Amerikaanse verkiezingsstrijd aan. Dayton: „Trump was nog maar net in beeld. Iedereen ging er nog van uit dat Hillary Clinton de verkiezingen zou winnen. Dat werd op de achtergrond zo sterk, dat je niet kunt zeggen dat de film daar níét over gaat. De overeenkomsten zijn overduidelijk: man versus vrouw, openlijk seksisme, een publiek dat ervan smult. Bobby Riggs zei de verschrikkelijkste dingen over vrouwen, maar niemand sprak hem erop aan. Iedereen zag hem als een clown. Net als Trump in het begin.”

Wel een ander soort clown, haast Faris te beklemtonen. „Hij verwoordde hardop wat veel mensen dachten, en normaliseerde daarmee een bepaald gedachtengoed. Maar hij heeft later wel toegegeven dat het ook deels een publiciteitsstunt was. King en hij zijn goede vrienden geworden. Terwijl tennisster Margaret Court [tegen wie Riggs een eerdere ‘battle of the sexes’ speelde die hij won, red.], tegenwoordig evangelisch predikster in Australië, veel verachtelijker was in haar homohaat. Zij verkondigt tot op de dag van vandaag nog steeds de meest rabiate antihomogevoelens.”

Via het seksisme van Riggs raakt de film namelijk aan het persoonlijke verhaal achter de gebeurtenisen. De ‘battle of the sexes’, de strijd der geslachten zoals de wedstrijd in de tennisgeschiedenis is gaan heten, zorgde ook voor de versnelde coming-out van Billie Jean King. Op een gegeven moment zitten haar minnares Marilyn en haar echtgenoot Larry naast elkaar op de tribune. Faris: „En nou ga je natuurlijk vragen of we dat voor de film rooskleuriger hebben afgeschilderd? Een heel klein beetje. In werkelijkheid zaten er twee stoelen tussen. Maar ze waren beiden exceptionele figuren, liefdevol, open en tolerant. Larry en Billie Jean zijn na de match nog ruim tien jaar getrouwd gebleven.”

Twee gokkers

Dayton: „Tegenwoordig is King vooral bekend als een icoon voor gelijke LGBT-rechten. Ze is zo uitgesproken. Maar destijds was dat niet evident. Ze had zoveel te verliezen. Haar carrière, haar huwelijk, de band met haar ouders.”

Faris: „Daarin zit voor ons een overeenkomst tussen haar en Riggs. Hij heeft ook een geheim: zijn gokverslaving. Hij gokte om aandacht te trekken. En dat maakte hem uiteindelijk zelfdestructief. Maar ze zijn allebei gokkers. Dat wordt in de film verwoord door Bobby. Hij zegt: ‘Waarom kunnen we niet gewoon doen wat we willen?’ Hij bedoelde: laat me toch gokken als ik wil, als ik daardoor voel dat ik leef. Voor ons betekent dat: waarom kunnen we niet gewoon zijn wie we zijn? We hebben zoveel vooroordelen over anderen. Natuurlijk was hij net zoals de meeste mannen uit die tijd bang om zijn positie te verliezen doordat vrouwen hun rechten opeisten. Maar dat gok-thema is voor ons bijna een filosofische houding tegenover het leven. King gokte ook. Ze zette haar hele carrière op het spel, haar huwelijk, de verhouding met haar ouders.”

Dayton: „Bobby gokte alleen als hij kon winnen, maar deze wedstrijd verloor hij. King won omdat ze een echte gok durfde nemen.”

    • Dana Linssen