Amsterdam pakt Brexit-hoofdprijs

Dankzij een onvermoeibare lobby heeft Amsterdam het EU-Medicijnenagentschap EMA binnengehaald. Vooral Slowaken en Italianen zijn teleurgesteld.

Het plan is om het EMA te huisvesten op de Amsterdamse Zuidas. Foto John Gundlach / ANP

Natuurlijk werd het een koehandel. En Nederland handelde geraffineerd mee. Het felbegeerde Europees Medicijnenagentschap EMA gaat naar Amsterdam. In een ongekende thriller – met een loting na gelijke stand in de derde stemronde – trok Amsterdam, een van de 19 kandidaatsteden, aan het langste eind.

„Dankzij het goede werk van betrokkenen uit het huidige én het vorige kabinet”, reageerde een opgeluchte oud-minister en PvdA-kopstuk Wouter Bos die namens Nederland de EMA-lobby voerde.

Rond EMA, dat na de Brexit in 2019 niet langer in Londen kan blijven, woedde dit jaar een felle strijd. En niet voor niets: het EU-agentschap wordt gezien als een Brexit-hoofdprijs. EMA bepaalt welke medicijnen toegang krijgen tot de Europese markt. Met 900 werknemers en jaarlijks ruim 30.000 bezoekers namens de farmaceutische industrie betekent de komst van EMA een forse economische impuls.

„Ik dank de landen die voor Amsterdam hebben gestemd voor hun vertrouwen”, zei minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra. Hij en zijn Europese collega-ministers voerden maandag de stemming uit.

Ook werd gestemd voor de nieuwe locatie van het eveneens in Londen gevestigde EU-agentschap Europese Bankenautoriteit (EBA). Die ‘troostprijs’, waarvoor slechts acht steden warmliepen, gaat naar Parijs.

Hoe haalde Nederland de EMA-buit binnen?

Wouter Bos reisde de afgelopen maanden onvermoeibaar heel Europa door. Dat deed hij in alle stilte, maar doortastend. In Oost-Europese landen deed hij beloftes over het delen van kennis op farmaceutisch gebied, waar Oost-Europeanen van zouden gaan profiteren. Zolang Oost-Europa maar voor Amsterdam zou stemmen.

„We hebben er keihard aan gewerkt”, zei premier Mark Rutte afgelopen vrijdag nog op een EU-top in Zweden. In wat morrende bijzinnen liet Rutte doorschemeren dat de winnaar het resultaat zou zijn van politiek handjeklap.

Maar wat had hij anders verwacht? Zelf voerde hij ook tot op het laatste moment lobby op het hoogste niveau.

Met ‘handjeklap’ werd ook rekening gehouden door de bookmakers die vooraf niet Nederland maar de Slowaakse hoofdstad Bratislava tipten als winnaar. Want steeds sterker werden de geruchten dat de Oost-Europese landen, waar nog weinig EU-agentschappen zijn gevestigd, zich achter Bratislava zouden scharen.

Tegelijk tekende zich ook een Zuid-Europese lobby af voor Milaan.

Op wie kon Amsterdam dan nog rekenen?

Punten tellen

„Uiteindelijk is het een strategisch schaakspel”, zegt minister Halbe Zijlstra als hij maandagochtend wat bedrukt in Brussel arriveert voor de dag van de waarheid. „Uiteindelijk gaat het om punten tellen.” Elke zin van Zijlstra gaat in toon naar beneden – het voorspelt weinig goeds. En ook Bos klinkt bij aankomst mat. „We hebben er alles aan gedaan.”

Beter bescheiden blijven, anders heb je bij een nederlaag extra veel uit te leggen – zo lijkt de strategie.

Na het eerdere afhaken van Malta, vrijdag, wordt in de loop van de ochtend bekend dat nog twee landen – Kroatië en Ierland – zich terugtrekken. Nog 16 kandidaten in de race. Het is het laatste nieuwtje dat uitlekt. Daarna gaan de deuren naar de vergaderzaal dicht, want het is een geheime stemming. Erna gaan alle stembriefjes door de papierversnipperaar – zo is de afspraak.

Geografische blokvorming

In afwachting begint in de wandelgangen het grote gespeculeer. Ligt geografische blokvorming, zoals bij het Eurovisiesongfestival, op de loer?

Gaan de Duitse drie punten naar EMA-kandidaat Athene, in ruil voor Griekse steun aan EBA-kandidaat Frankfurt?

De vergadering loopt uit – in Brussel gaat de straatverlichting al aan. Wachten op witte rook. Die komt er rond 17.55 uur. Van Milaan, Kopenhagen en Amsterdam, die de eerste ronde hebben overleefd, valt Kopenhagen in de tweede ronde af. De finale derde ronde gaat tussen Milaan en Amsterdam. Het wordt 13 –13. Één van de 27 EU-landen heeft zich dus onthouden van stemming. Er moet worden geloot met twee balletjes-met-papier. Om 18.15 uur is de ontlading in het Nederlandse kamp groot. Amsterdam wint de loting.

Grote verliezers zijn de Oost-Europeanen die naast Brexit-kroonjuwelen EMA en EBA grijpen. De onthouder van de stemming in EMA-ronde 3 blijkt de Slowaakse minister die na afloop zijn woede uit. „We hadden in EU-verband juist afgesproken dat bij de vestiging van een nieuw agentschap eerst wordt gekeken naar een land dat er nog geen heeft, zoals Slowakije.” Maar Nederland hoeft zich niet te verontschuldigen, want EMA is geen ‘nieuw’ agentschap.

Lees ook de column van Menno Tamminga: Wie wint straks die 15.000 hotelkamers?