Witold Waszczykowski ziet niets in het hervestigen van vluchtelingen. „Gedwongen hervestiging is wat ons volk is overkomen in de 19de eeuw.”

Foto Kacper Pempel/Reuters

‘Wilt u een paar van onze Oekraïners?’

Witold Waszczykowski

De EU heeft te weinig begrip voor Polen, zegt de minister van Buitenlandse Zaken. „Onze bouwvakkers werken harder voor minder loon.”

Witold Waszczykowski windt er geen doekjes om. In de twee jaar dat de minister van Buitenlandse Zaken namens regeringspartij PiS in functie is, beschuldigde hij Brussel en zijn Europese collega’s van chantage en pesterijen, weigerde hij Polen te laten inlijven in ‘een mix van culturen’ en ‘een wereld van fietsers en vegetariërs’. Tijdens een bezoek aan Nederland legt hij uit waarom Polen telkens verkeerd wordt begrepen.

Waszczykowski wil niet dat Polen verweten wordt conflicten te zoeken. Hij spreekt van een verschil in interpretatie. Toen Polen deze zomer enkele omstreden wetten voorstelde verweten critici – waaronder de Europese Commissie – het land de onafhankelijke rechtspraak in gevaar te brengen. De minister ging in de tegenaanval. Brussel zou een dubbele standaard hanteren en geen respect tonen voor de Poolse binnenlandse situatie.

Denk u dat er een dubbele standaard is?

„Zeker, dat is duidelijk. Wij zijn een jonge democratie, we hebben een andere juridische cultuur, dat heeft de Europese Commissie zelf gezegd. Dat wat goed is voor Frankrijk, niet goed hoeft te zijn voor Polen. Daarom verwerpen wij alle beschuldigingen van meneer Timmermans en de Europese Commissie.”

Polen gold lang als Europees succesverhaal, maar de laatste tijd wordt het debat overschaduwd door pessimisme. Waar komt dat vandaan?

„Dat is een misverstand. Mijn partij heeft twee jaar geleden de verkiezingen gewonnen: een conservatieve partij die staat voor traditionele normen en waarden, familie en religie, een partij die nog in God gelooft. Zo’n partij is niet populair in andere delen van Europa. Ik heb mijn halve leven in een socialistische democratie gewoond. Naast ons is Poetin bezig een soevereine democratie te bouwen, aan de andere kant bouwen Europese landen aan een liberale democratie. Ik wil niet wonen in een democratie met een bijvoeglijk naamwoord, maar in een land waar de partij die op legitieme wijze de verkiezingen heeft gewonnen, het recht heeft problemen aan te pakken. Bemoeienis van andere landen kan ik niet accepteren.”

In Polen was er ook flinke oppositie tegen de plannen van uw partij.

„Dat is het probleem. Voor het eerst hadden we de situatie in Polen dat sommige partijen de verkiezingsuitslag niet kunnen accepteren. Hetzelfde gebeurde in de VS met Trump en in Duitsland met de AfD. De verliezende partij moet het oordeel van het volk accepteren.”

Peilingen tonen dat de Polen juist heel positief zijn over de EU. Waarom is uw regering zo kritisch?

„Klopt: 75 procent, meer dan Nederland. En 50 procent van de mensen steunt onze regering. Wij zijn niet kritisch, we willen alleen interne Poolse kwesties repareren die in de afgelopen 28 jaar na de val van het communisme niet zijn gemoderniseerd. Daarnaast hebben wij een duidelijke mening over de toekomst van Europa. We hebben de EU nodig, maar willen dat de EU zich enigszins in een andere richting ontwikkelt: minder federatief, meer macht voor lidstaten en nationale parlementen.”

Wat vindt u van het concept van het Europa van meerdere snelheden?

„Dat is een recept voor verdeeldheid. Het is paradoxaal dat het idee van eenheid nu vanuit de nieuwe lidstaten komt, en het idee van verdeeldheid van de Europese founding fathers.

Maar de lidstaten hebben toch gemeenschappelijke regels en afspraken gemaakt? Bijvoorbeeld over migratie. Onlangs verwierp het Europese Hof van Justitie een zaak van Hongarije en Slowakije tegen de Europese vluchtelingenquota.

„Wilt u een paar van onze vluchtelingen? Wij hebben één miljoen Oekraïners, dat weten jullie niet. Als jullie het hier over vluchtelingen en migranten hebben, dan gaat het over mensen uit landen als Libië en Syrië. Waarom negeren jullie het migratieprobleem vanuit Oekraïne? Wij hebben vorig jaar 60 procent gegeven van alle visa die in de EU aan Oekraïners zijn verleend, de helft daarvan was inclusief werkvergunning. Dus als je ons ervan wilt beschuldigen dat wij geen migranten opnemen, dan herinner ik u graag aan die miljoen Oekraïners. Dat zijn net zo goed migranten uit een land dat door oorlog is geteisterd, die wij moeten helpen en beschermen.”

Wilt u geen vluchtelingen uit Afrika en het Midden-Oosten omdat zij een andere cultuur hebben?

„Er is een verschil tussen migranten en vluchtelingen. Wij zijn bereid vluchtelingen op te nemen, maar de Commissie heeft mensen ten onrechte gekwalificeerd als vluchtelingen, mensen die eigenlijk op zoek zijn naar een beter leven. Wij hebben in de kampen navraag gedaan bij vluchtelingen of ze naar Polen willen komen. Dat was niet zo. Ze kijken op hun smartphones en zien dat het leven beter is in Duitsland, Oostenrijk, Zweden en andere landen. Een paar jaar geleden zijn via een pilotproject een aantal Syrische christelijke gezinnen naar Polen gekomen, die zijn inmiddels allemaal vertrokken. Wij zijn het er niet mee eens dat we mensen moeten hervestigen onder dwang. Dat is wat ons volk is overkomen in de 19de eeuw. Hervestiging naar Siberië en naar de concentratiekampen. Wij kunnen niet meewerken aan een dergelijke situatie.”

U pleit voor een eigen tempo waarin Polen zich ontwikkelt en problemen aanpakt?

„Precies. Wij vragen de Commissie en de landen in Europa onze gevoeligheden en problemen met ons verleden te onderkennen. Met de tijd zullen wij jullie inhalen en alle normen en standaarden van de EU implementeren. Het gaat om eenheid in Europa. Als we eenheid behouden, dan zullen we winnen, maar als we egoïstisch te werk gaan en alleen aan onze eigen belangen en economieën denken, zoals in het plan van Macron bijvoorbeeld, dan verliezen we.”

Polen lijkt te eisen dat Europa zich aanpast aan het Poolse tempo.

„Wij pleiten voor eenheid, een Europese markt. Wat heeft Frankrijk dit jaar bedacht? Slim protectionisme. Dat is een recept om Europa te verdelen, terug te keren naar de rivaliteit tussen nationale economieën. Waarom zijn Poolse chauffeurs en bouwvakkers zo concurrerend? Omdat ze harder werken voor lagere lonen. Dat heet concurrentie. Als jij elke dag in een restaurant wilt lunchen met een glas wijn, heb je hogere kosten. In plaats dat Macron zijn eigen mensen vraagt langer en harder te werken, geen werkweek van 35 uur aan te houden, wil hij ónze werknemers aan banden leggen. Dat is oneerlijk.”