Column

Hoe een hardloopjack de fiscus te snel af is

Het was een aankoop die me blij maakte. Een rood Nike hardloopjack. Beetje strak gesneden zodat ook mannen van zekere leeftijd de illusie hebben dat er nog wat vaart in zit. Maar sinds twee weken kijk ik met andere ogen naar dat jack. Toen onthulde het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) hoe Nederland het middelpunt is van de sluipwegen van Nike om de belasting op winst buiten de Verenigde Staten te minimaliseren. Mijn rode jack en ik blijken schakeltjes te zijn in een keten die doelbewust een lange neus trekt tegen de fiscus. En dus ook tegen de samenleving waar die fiscus voor werkt.

Dagblad Trouw, lid van het onderzoeksconsortium, had een solide exposé over de trucs van Nike. Nederland is voor Amerikaanse bedrijven de ideale belastingrotonde. Nike regelt het zo, dat de behaalde winsten buiten de VS zoveel mogelijk in Hilversum terecht komen. Daar staat het Europese hoofdkantoor. Vanuit Hilversum maakte de Europese holding van Nike vorig jaar bijna 1,02 miljard euro aan royalties over naar een andere Nike-vennootschap. Volgens het ICIJ-onderzoek is dat óók een Nederlands bedrijf, een zogeheten commanditaire vennootschap, een cv.

De truc is dat de winst van deze cv uit die royalty’s, in Nederland niet wordt belast. Nederland gaat ervan uit dat de buitenlandse financier van deze cv in eigen land wordt belast. Deze cv is wel ingeschreven bij de Nederlandse Kamer van Koophandel, maar bij bezoekadres staat: One Bowerman Drive in Beaverton, Oregon, VS. Daar staat het hoofdkantoor van Nike. In de VS veronderstelt de fiscus juist dat die cv in Néderland wordt belast. Nike zei in reactie tegen het onderzoeksconsortium dat het bedrijf zich aan de regels houdt.

Nederland is een ‘belastingparadijs’ in de ontkenningsfase

Nike mag deze Nederlandse sluipwegen gebruiken. Daarom wordt deze handelwijze aangemerkt als belastingontwijking. Het concern ontwijkt namelijk de Amerikaanse fiscus, die winsten tegen een tarief van 35 procent belast. Vandaar dat Amerikaanse concerns metersdiepe stuwmeren vol niet-Amerikaanse winsten buiten de VS heen en weer laten klotsen. Bij Nike gaat het om 12,2 miljard dollar. Maar hoe langer de sluipwegen bewandeld worden en hoe structureler de praktijken zijn, hoe meer belastingontwijking gewoon belastingontduiking wordt. Nederland speelt daarin een cruciale rol als aanbieder van de fiscale trucs.

De rol van Nederland als belastingrotonde is niet nieuw en niet uniek. Minister-president Mark Rutte (VVD) toerde vorig jaar nog door Silicon Valley om het Nederlandse vestigingsklimaat te promoten.

Het zijn namelijk altijd kleine landen die hun belastingwetgeving gebruiken om een concurrentievoordeel te pakken. Luxemburg. Zwitserland. België. Ierland. Wij.

En als het waar is dat Engeland ook een belastingparadijsje wil worden na de Brexit zegt dat alles over zijn deplorabele toestand. Als grote landen kleine landen imiteren, geloven ze kennelijk niet meer in hun eigen voordelen (grote interne afzetmarkt, rijke arbeidsmarkt, politiek-militaire macht).

Nederland is een ‘belastingparadijs’ in de ontkenningsfase, maar wel gevoelig voor langdurige buitenlandse druk. De cv-constructie wordt per 2020 afgeschaft. Maar wat volgt dan? Nederland denkt dat deze constructie een rol heeft gespeeld bij menige Amerikaanse vestiging hier. Al die bedrijven zouden hier voor 77.600 banen zorgen. Bij Nike werken in Nederland naar eigen zeggen meer dan 2.500 mensen.

De strijd in de Tweede Kamer tussen de coalitiepartijen van Rutte III en de oppositie over afschaffing van de dividendbelasting was vorige week uitputtend. Het was nog maar een voorproefje van de botsing straks over de fiscale en andere maatregelen om die 77.600 banen te redden.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie