Door impasse in Duitsland valt ook Europa stil

Ongeduld in Europa

Net nu er nieuw elan in Europa was geblazen, dreigt de moeizame coalitievorming in Duitsland de Europese besluitvorming sterk te vertragen.

De beurs in Frankfurt Foto Kai Pfaffenbach/Reuters

Loopt de EU toch weer vast? Dat is wel de angst in Brussel nu het er naar uitziet dat Duitsland voorlopig nog geen regering heeft. Dat het relatief kleine Nederland zeven maanden over de formatie deed, was vervelend, maar niet onoverkomelijk. Maar als het grote Duitsland in een impasse raakt, heeft de Europese Unie daar meteen last van.

Dat bleek afgelopen vrijdag al, nog voor het klappen van de Duitse coalitie-gesprekken. Toen liet bondskanselier Angela Merkel op de valreep verstek gaan bij een EU-top in Zweden. Op zich geen ramp, er stonden geen urgente besluiten op het programma, maar het gaf de bijeenkomst wel meteen beduidend minder gewicht.

Over minder dan drie weken is de volgende top en daar staat wél echt wat op het spel: EU-leiders bespreken dan ingrijpende hervormingen die de eurozone moeten versterken en behoeden voor de rampspoed die de gemeenschappelijke Europese munt de afgelopen jaren trof. Met een stuurloos Duitsland wordt vooruitgang boeken moeilijk.

De Franse president Emmanuel Macron hing zondagavond dan ook meteen bij Merkel aan de lijn toen duidelijk werd dat haar coalitie-onderhandelingen waren gestrand. „Het is niet in ons belang dat het proces vastloopt”, verklaarde Macron maandag.

Lees ook: als de gesprekken klappen, komt een Duitsland zonder Merkel in zicht

Ambitieuze agenda

Na moeizame verkiezingen in Duitsland en Frankrijk, waarin populistische krachten min of meer in toom werden gehouden, leek zich eind september een ‘Europese lente’ aan te dienen: de kans om in een aantal grote dossiers – defensie, eurozone, migratie – door te pakken. De Europese Raad, waarin alle EU-leiders zetelen, presenteerde vorige maand een strakke agenda van supertoppen om, zoals ze het zelf zeggen, „gordiaanse knopen” te ontwarren en, nog beter, door te hakken.

Maar de tijdspanne om alle hiervoor benodigde politieke wil te kweken is beperkt: over anderhalf jaar zijn er alweer Europese verkiezingen en staat iedereen weer in de verkiezingsstand. Tussendoor, in mei 2018, gaan de Italianen naar de stembus, alweer van die verkiezingen die anti-Europese populisten de wind in de zeilen kunnen geven. Macrons succes in eigen land hangt voor een niet onbelangrijk deel samen met wat hij voor elkaar krijgt in de EU.

Ook de Britten balen. De onderhandelingen over hun vertrek uit de EU verlopen al desastreus. Herhaalde Britse pogingen om de in hun ogen rechtlijnige EU-onderhandelaar Michel Barnier te omzeilen en rechtstreeks zaken te doen met EU-landen of -leiders liepen al nergens op uit. Een verzwakte Merkel zal nog minder zin hebben (dan ze al had) om haar vingers aan Brexit te branden.

Zijlstra: opnieuw gaan praten

Alsof Duitsland zich nog niet voldoende bewust is van zijn verantwoordelijkheid kwam de Europese Commissie maandag met een wat cryptische verklaring waarin zelfs wordt verwezen naar de politieke ontsporing in het vooroorlogse Duitsland. ,,We hebben er het volste vertrouwen in”, aldus een zegsman, dat de „lessen uit het verleden” een grondwet hebben voortgebracht die de „stabiliteit en continuïteit” van Duitsland „waarborgen”.

Lees ook over de coalitievorming in Duitsland: Argwaan zit Jamaica-coalitie in de weg

Minister Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken), maandag in Brussel voor de eindstrijd rond het door Amsterdam felbegeerde Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA), noemde het „spijtig” dat de formatie bij de buren is stilgevallen. Niet omdat Merkel haar voor maandag geplande lunch met premier Mark Rutte afzegde, maar omdat de Duitse impasse „slecht nieuws voor Europa” is. „Als Duitsland geen regering heeft, staat het hier niet stil, maar het gaat wel een stuk langzamer.”

Nieuwe verkiezingen in Duitsland noemde Zijlstra „altijd het slechtste scenario”. Maar hij wilde de situatie niet dramatiseren. „In Nederland hebben we er zeven maanden over gedaan”, zei hij. „Dus ik zou zeggen: even opnieuw nadenken en misschien opnieuw gaan praten, in plaats van nieuwe verkiezingen.”

De financiële markten lijken in ieder geval nog niet heel bezorgd. Aanvankelijk zakte de euro heel ietsjes in waarde, maar in de loop van maandagochtend was dat weer hersteld.

    • Stéphane Alonso