Opinie

    • Tom-Jan Meeus

De kleine dictator in onszelf ontdekken

Het is verleidelijk een paar Friezen op een snelweg uit te roepen tot symbool van moderne intolerantie. Was het maar zo simpel. Die Friezen blokkeerden in het weekeinde een bus Randstedelijke anti-Zwarte Piet-demonstranten op weg naar Dokkum, maar hun gedrag staat niet op zichzelf. Wat dat betreft raad ik iedereen The New Campus Censors aan in de laatste editie van The Chronicle of Higher Education : onder Amerikaanse studenten grijpt de wens elkaar het spreken te ontzeggen als een strovuur om zich heen. Soortgelijk gedrag zie je op Nederlandse universiteiten.

Blijkbaar krimpt ons vertrouwen in vrije meningsuiting en openheid, juist nu we er steeds meer van lijken te hebben.

We vertellen elkaar voortdurend dat we een open samenleving zijn. Maar we gedragen ons niet zo. Zaterdag kon je in deze krant lezen dat lobbyisten onder het mom van openheid feiten verdraaien zodat een farmaceutisch bedrijf meer verdient. Prins Bernhard jr. bezit behalve een bijzondere bril ook bijzonder veel Amsterdamse panden – we weten het dankzij verslaggevers van Het Parool, de prins zelf hield het onder de pet. Een leidende figuur van het extreemrechtse groepje Erkenbrand werd door de Volkskrant op zijn extreme opvattingen in online fora betrapt: hij wiste ze meteen.

Openheid: goed idee – voor anderen.

Met vrijheid van meningsuiting zie je het omgekeerde. Die Friezen deden op de snelweg precies wat we elkaar, net als studenten op universiteiten, aandoen op sociale media: ongewenste opvattingen blokkeren.

Vrije meningsuiting: goed idee – niet voor anderen.

Ook weten we nu allemaal dat sociale media ons vooral in contact met gelijkgestemden brengen, omdat advertenties dan effectiever zijn. Zo registreren we minder afwijkende opvattingen, en reageren we daar agressiever op. Op die manier hebben socialemediabedrijven onze vrije meningen gekaapt: wíj hebben ze – maar zíj verdienen eraan.

Dus op zichzelf begrijp ik de bedenkingen wel die tegen openheid en vrije meningsuiting sluimeren. Kennelijk geloven we stilletjes steeds meer in manipulaties van meningen en openheid: het aantal autocraten groeit wereldwijd, misschien proberen we allemaal het dictatortje in onszelf te ontdekken.

En blijkbaar is zelfs het voornaamste besef op dit gebied verdwenen: dat we uiteindelijk ook zelf willekeurig vrijheid verliezen als we die anderen willekeurig ontnemen.

Stel je voor dat dit weekeinde protesterende Friese boeren, op weg naar Den Haag, bij Wassenaar waren geblokkeerd omdat lokale Hagenaars zeiden: wij willen jullie rieken niet.

Dan voerden we nu een heel andere discussie.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus
    • Tom-Jan Meeus