Robert Mugabe is een dakloze president

Zimbabwe Het protest in Harare zaterdag was het resultaat van jarenlang opgekropte frustratie. Maar de militairen die nu de macht grijpen, zijn geen democraten. „We zijn hier ook om de nieuwe regering te zeggen dat ze dit niet nog eens moeten flikken.”

Foto Ben Curtis/AP Zimbabweanen kijken naar de tv-toespraak van Robert Mugabe.

Vergat president Robert Gabriel Mugabe een paar pagina’s voor te lezen toen hij zondagavond eindelijk het woord nam op staatszender ZBC? Zijn ontslag was tegen die tijd al door de grote persbureaus Reuters, AFP en AP gemeld en door verschillende bronnen bevestigd.

Zijn aftreden leek onvermijdelijk na dit historische weekend. Zaterdag gingen in Harare en in de tweede stad Bulawayo tienduizenden Zimbabweanen de straat op om zijn aftreden te eisen. Dat was nog nooit vertoond in de 37 jaar dat hij aan de macht is. En zondag onttroonde zijn eigen partij, Zanu-PF, hem als haar leider. Zijn kameraden wezen zelfs al een opvolger aan: de vorige week ontslagen vicepresident Emmerson Mnangagwa.

Dus de Robert Mugabe die zondagavond om negen uur lokale tijd de natie toesprak, was een politicus zonder partij, een thuis- en dakloze president. Maar al in de eerste zinnen die hij uitsprak klonk een ontkenning door van zijn lot. „De pilaren van de staat staan nog recht overeind”, sprak Mugabe. Er waren wat meningsverschillen binnen de partij, maar die zouden op het aanstaande partijcongres in december worden gladgestreken. „Ik ben me bewust van de ontwikkelingen in de partij. Maar we moeten ons niet laten leiden door bitterheid.”

Grace Mugabe geroyeerd

Mugabe nodigde zichzelf dus uit voor een congres van een partij waar hij niet langer welkom is en die ook zijn vrouw Grace gisteren levenslang royeerde. Terwijl de president met zijn papieren rommelde en een paar keer „sorry” mompelde, keek rechts van hem generaal Constantino Chiwenga in stilte toe. Chiwenga is de commandant van de strijdkrachten die vorige week maandag Mugabe waarschuwde voor ingrijpen, als hij de zuiveringen in de partij niet zou staken.

Lees ook Wie is wie in de Zimbabweaanse coup?

Het stilzwijgen van de generaals past in hun strategie. Het ingrijpen mag geen staatsgreep heten. Het proces moet legitiem zijn. Als Mugabe zou aftreden in een kamer vol militairen, had het alsnog zo geheten. Hoe verward Mugabe zondagavond ook leek, niets was toeval: de toespraak was uren eerder door de staatsomroep ZBC opgenomen. Het beeld dat ‘live’ de wereld inging, kwam van een bandje.

De massale opkomst bij het protest zaterdag paste ook in die strategie van legitimatie. Demonstranten liepen met glimmende posters rond waarop om het aftreden van Mugabe werd gevraagd en zijn opvolger werd getoond: Emmerson Mnangagwa. De posters waren zo mooi dat het onvoorstelbaar is dat ze pas 24 uur vantevoren zijn gedrukt. Zoveel posters drukken voor een protest waarvoor pas gisteren de e-mails uitgingen, dat is opmerkelijk in een land dat economisch zo aan de grond zit dat er zelfs geen geld meer uit pinautomaten komt. Het past bij de onthulling van onder meer de online nieuwsbrief Africa Confidential dat hoge officieren deze zachte machtsovername al veel eerder hadden gepland. Volgens die lezing hebben hoge officieren al weken geleden plannen hun plannen gedeeld met Zuid-Afrikaanse en Chinese officials. Het mocht geen staatsgreep heten. De militairen hebben het woord gemeden als de pest.

Lees ook Iets klopt er niet, aan het protest in Zimbabwe

„Ik denk dat mensen niet in de gaten hadden hoe ze werden gebruikt”, zegt Business Management student Tafadzwa Mahachi. „Natuurlijk, iedereen die kwam opdagen, haatte Mugabe. Dat is wel duidelijk. Maar het eindresultaat van dit alles is dat de oude kliek de macht overneemt: dezelfde mensen die eerder onze verkiezingen hebben gestolen. We moeten af van die hele Zanu-PF.”

Afzettingsprocedure

Artikel 97 van de Zimbabweaanse grondwet bepaalt dat een president alleen kan worden afgezet als hij fysiek of mentaal niet meer in staat is zijn taken uit te voeren, of zijn handelen ongrondwettelijk is. Mugabe heeft tot maandag 12 uur de tijd gekregen om zijn aftreden bekend te maken, anders begint zijn partij een afzettingsprocedure. Die procedure verloopt via een driestappenplan: eerst moeten de helft van de parlementsleden in de senaat en de nationale assemblee gezamenlijk een resolutie aannemen om af te zetten. Dan moet een speciale commissie die bestaat uit negen leden uit de senaat en de assemblee de klacht onderzoeken en een aanbeveling doen voor afzetting. Pas dan mogen Senaat en Assemblee over een afzettingsresolutie stemmen. En de resolutie is pas aangenomen als tweederde van de parlementsleden instemt.

Die meerderheid is niet het probleem nu oppositiepartij Movement for Democratic Change (MDC) en Zanu-PF elkaar in een gemeenschappelijk doel hebben gevonden: het wegwerken van Mugabe. Achter de schermen wordt al druk onderhandeld over een regering van nationale eenheid die maar één ding voor ogen heeft: acceptatie van de internationale gemeenschap en het terughalen van investeerders die Zimbabwe lang geleden hebben verlaten. Maar het idee dat Mugabe nog president is tegen de tijd dat zijn partij in december bijeenkomt voor het jaarlijkse congres, is niet ondenkbaar.

De revolutie tegen Mugabe is nog even uitgesteld.

    • Bram Vermeulen