Mugabe weigert aftreden aan te kondigen

Mugabes partij Zanu-PF wil dat hij uiterlijk maandagochtend opstapt. In een speech deed de president daar geen uitspraken over.

Mugabe tijdens zijn televisietoespraak. Foto AP

Robert Mugabe weigert vooralsnog af te treden als president van Zimbabwe. De 93-jarige leider hield zondagavond op de Zimbabweaanse staatstelevisie een toespraak over de situatie in zijn land na de staatsgreep van afgelopen woensdag. Ondanks dat zijn partij Zanu-PF eerder op de dag had geëist dat Mugabe zijn functie zou neerleggen, deed hij in de speech geen uitspraken over de toekomst van zijn presidentschap. Van tevoren was juist de verwachting dat Mugabe zijn afscheid zou aankondigen.

“We moeten leren om te vergeven en we moeten onze conflicten op gebroederlijke wijze oplossen”, zei Mugabe. De machtsstrijd binnen de Zanu-PF noemde Mugabe “begrijpelijk”. “Maar we mogen ons niet laten leiden door verbitterdheid.” Mugabe zei dat hij in december het partijcongres van Zanu-PF zal voorzitten.

Twitter avatar bramvermeul Bram Vermeulen Huh? Mugabe did not resign!

Tijdens Mugabes toespraak zaten de legerleiders die woensdag de macht overnamen achter de president. Ondanks dat zij bij het kamp horen dat hem graag ziet vertrekken, konden de generaals Mugabe blijkbaar niet dwingen de macht neer te leggen. Applaudiseren voor Mugabes toespraak deden de militairen niet.

Ultimatum

De kans is groot dat Mugabe binnenkort alsnog het veld moet ruimen. Maandagmiddag om 12.00 uur (plaatselijke tijd) verloopt een ultimatum van Zanu-PF; als Mugabe dan nog niet is afgetreden, zet de partij een afzettingsprocedure in werking. Chris Mutsvangwa, een kopstuk van de anti-Mugabe-factie, bevestigde vlak na de televisietoespraak dat de procedure inderdaad van start gaat.

Lees hier over de massale demonstraties tegen Mugabe van zaterdag: Iets klopt er niet, aan het protest in Zimbabwe

In feite is Mugabe de macht al kwijt. Hoge militairen pleegden eerder deze week een staatsgreep, die ze zelf overigens niet zo wilden noemen. Het leger plaatste Mugabe onder huisarrest, maar hield zijn presidentschap voorlopig in stand. Zondagochtend zette zijn Zanu-PF hem af als partijvoorzitter.

Mugabe is nu 37 jaar aan de macht. Hij behoort tot de langst regerende staatshoofden in de wereld. Na zijn aantreden in 1980 gold Mugabe nog als een leidende figuur in de Afrikaanse vrijheidsbeweging, vanwege zijn rol in de strijd om de onafhankelijkheid van Zimbabwe. Gaandeweg ontpopte hij zich echter tot een meedogenloze dictator. Mugabes economische wanbeleid zorgde voor hyperinflatie en maakte Zimbabwe één van de armste landen ter wereld.

Ontslag Mnangagwa

De huidige crisis leidde Mugabe onbedoeld zelf in, door begin deze maand zijn vicepresident en rechterhand Emmerson Mnangagwa (75), alias ‘De Krokodil’, te ontslaan. Dat was tegen het zere been van de machtige kliek van veteranen uit de onafhankelijkheidsoorlog waar Mnangagwa deel van uitmaakt. Zij zagen in Mnangagwa de aangewezen persoon om Mugabe op te volgen.

In plaats van Mnangagwa, leek Mugabe zijn echtgenote Grace (52) naar voren te gaan schuiven als troonpretendent. Daarom besloot het leger, dat op de hand is van Mnangagwa en al langer op een machtsovername broedde, in te grijpen. Veel leden van de politieke factie rondom Grace Mugabe werden woensdag opgepakt. Zelf werd Mugabes vrouw zondag uit Zanu-PF gezet.

Lees ook dit stuk van NRC, dat de beide kampen duidelijk uiteenzet: Wie is wie in de Zimbabweaanse coup?

Mocht naast zijn vrouw ook Robert Mugabe zelf alsnog van het toneel verdwijnen, dan lijkt de weg opnieuw vrij voor Emmerson Mnangagwa. Zanu-PF stelde hem zondag, na het ontslag van Mugabe, aan als leider. Hij wordt ook de presidentskandidaat van de partij bij de verkiezingen van volgend jaar.

Of de deelnemers aan de massale protesten tegen Mugabe hun wens van een democratisch Zimbabwe werkelijkheid zullen zien worden wanneer de president het veld ruimt, is onzeker. Mnangagwa is bepaald geen gepassioneerde democraat. Hij leidde Mugabes staatsveiligheidsdienst en stond aan het hoofd van de door Noord-Korea getrainde brigade die in de jaren tachtig een opstand neersloeg, ten koste van 20.000 doden. Ook voerde hij de milities aan die met geweld ingrepen toen Mugabe de verkiezingen van 2008 dreigde te verliezen.