Online ‘schatzoeken’ naar blindgangers

Oorlogsverleden

De nieuwe Rotterdamse kaart met oude bommen is klaar. Als het aan de gemeentelijke afdeling Beheer Ondergrond ligt, wordt ze volledig openbaar.

Aan de Claes de Vrieselaan worden drie panden gesloopt om een bom te kunnen ruimen. foto Gemeente Rotterdam

Om de nieuwe kaart te kunnen begrijpen, vouwt adviseur Joost Martens (afdeling Beheer Ondergrond) eerst de oude open. Het lijkt wel schatzoeken. Op de vergeelde plattegrond van Rotterdam wemelt het van de rode rondjes met zwarte getallen. „Nummer 29 is de blindganger uit 1941 in de Claes de Vrieselaan die geruimd gaat worden en waarvoor drie panden moeten wijken”, zegt hij, wijzend naar het bolletje op de bijna dertig jaar oude kaart.

De blindgangerkaart kwam er na ‘operatie Bellebom’ in 1988, vertelt Martens. Toen moesten onverwachts 7.000 mensen worden geëvacueerd om een niet ontplofte brisantbom uit 1944 te kunnen ruimen in de Bellevoysstraat. Dat kostte de gemeente omgerekend 2,5 miljoen euro.

Om herhaling te voorkomen, liet het college van burgemeester en wethouders historisch onderzoek doen en vroeg het stadsbewoners tips over niet ontplofte explosieven. Het leverde zo’n vijftig locaties op, een aantal dat dankzij ruimingen en vruchteloze detectieonderzoeken inmiddels is teruggebracht tot 35.

De digitale versie van de blindgangerkaart bevat meer informatie, laat Martens zien. Op zijn beeldscherm verschijnt dezelfde plattegrond, nu met rode, licht- en donkergroene blokjes. Die verwijzen naar mogelijke risicolocaties, afgevoerde locaties en geruimde explosieven.

Volledig bleek dit overzicht niet. Martens: „Een kraanmachinist had eind 2011 tijdens graafwerk voor parkeergarage Schouwburgplein 2 opeens een blindganger in zijn bak die niet op de kaart stond.”

Projectontwikkelaars

Alle ‘bomkaarten’ zijn nu passief openbaar, in te zien op verzoek. „Een collegebesluit uit de jaren negentig, bedoeld om verkeerde interpretatie van de kaarten te voorkomen”, legt Martens uit.

Wanneer het college volgend jaar de nieuwe ‘bodembelastingskaart’ officieel krijgt aangeboden, zal de afdeling van Martens adviseren die volledig openbaar te maken. „Rotterdammers kunnen dan online het risico voor woon- of werkplek checken. Het verbaast ons dat ze dit niet al massaal bij ons doen na nieuws over blindgangers. Wij zien hoofdzakelijk projectontwikkelaars en hobbyisten.”

Tijdens de oorlog vielen volgens Martens ruim 7.000 geallieerde en zo’n 1.100 Duitse bommen in Rotterdam. „De vuistregel is dat 10 tot 15 procent niet afging. Blindgangers waar ze bij konden, werden destijds geruimd, maar we weten niet hoeveel dat er waren. Met slechts vijftig locaties op de blindgangerkaart missen we er waarschijnlijk nog enkele”, zegt hij droogjes.

De nieuwe bodembelastingskaart voorkomt volgens Martens verrassingen. Aan het maken ervan ging vijf jaar onderzoek vooraf, in analoge en gedigitaliseerde oorlogsarchieven van geallieerden en Duitsers. Op zijn beeldscherm verschijnt een gemeenteplattegrond vol gearceerde vlakken. „Dit is de worst-case situatie: enkele honderden locaties met mogelijk nog blindgangers of munitie.”

Rotterdam laat dat allemaal „lekker liggen”, zegt hij, tot in de buurt gegraven of geheid moet worden. „Trillingen kunnen ontploffingsgevaar opleveren. In zo’n geval volgt aanvullend historisch onderzoek over wat er na de oorlog op die plek is gebeurd. Aard en diepte van de werkzaamheden bepalen of dit nodig is. Blindgangers liggen in Rotterdam vaak meer dan acht meter diep.”

    • Caspar Naber