Mooi multicultureel

Hoe maak je onderscheid tussen mensen? Ooit, in de prehistorie, telde of je tot een familie behoorde of niet. En daarna, in de internationale wereld van het Romeinse Rijk telde je etniciteit, je stam, zoals in de hele Oudheid. Je was Germaan of Egyptenaar, Griek of Lydiër. Dat was de identiteit waarop je werd afgerekend. Het mooie van het Romeinse Rijk was dat iederéén ook Romeins burger kon worden. In de derde eeuw werd zelfs afgekondigd dat voortaan iedere inwoner Romeins Burger was. Een echte multiculturele samenleving, verenigd onder de lex romana. De opkomst van het christendom veranderde dat. Na de vierde eeuw werd godsdienst belangrijker dan etniciteit. Of je christen was, of jood, moslim of heiden, daar ging het om in de Middeleeuwen. Dat kon óók nog mooi multicultureel uitpakken. Een viking die christen werd, hoorde er ineens óók bij.

En al die tijd geen racisme en nauwelijks ideologie van superioriteit van de ene etniciteit boven de andere. Minderwaardigheid was geen aangeboren kenmerk.

Hoe dat allemaal veranderde, legt verderop in deze bijlage Dirk Vlasblom uit. Het is de aftrap van een korte serie stukken over racisme die elders in de krant zal worden voortgezet. Racisme, die neerbuigende ongelijkheidsindeling op basis van huidskleur, danken we aan de Verlichting, de periode die zo vaak als mooi en hoogstaand wordt gezien. Hier zien we de duistere kant van rationeel denken dat diende als rechtvaardiging van afschuwelijke zwarte slavernij. Medemenselijkheid deed er niet toe.

Met die erfenis zitten we nu, in onze huidige multiculturele samenleving. Ons alledaagse racisme bespreekt Vlasblom in een apart stuk. Wie op internet de Implicit Association Test doet zal merken dat zwart/donker en goed/mooi in ons hoofd moeilijker samengaan dan wit en goed. Hoe zouden de Romeinen op die test hebben gescoord? Wie er slecht op scoort hoeft niet te wanhopen. Er is geen verband met werkelijk discriminatoir handelen.

    • Hendrik Spiering