Column

#MeToo kan ook tot eigenrichting leiden

Kiezen voor een hashtag (#MeToo) is ‘zo gek nog niet’ besloot ik vorige week, na een inventarisatie van wat het strafrecht vermag met zedendelicten. Dat is vrij bescheiden – het begint met lage aangiftepercentages, waarna een gering aantal opgeloste zaken volgt, die maar deels voor de rechter komen en niet allemaal in stevige straffen eindigen. Maar ik bedoelde dus niet dat we voortaan maar alles moeten vereffenen via de mediaschandpaal. #MeToo als eigenrichting is immers weinig verheffend, uit rechtsstatelijk oogpunt. Denk aan het negeren van het onschuldbeginsel, het recht op wederhoor, een eerlijk proces, zorgvuldige toetsing van de feiten, bescherming van privacy, etc. Er is al één geval van zelfmoord – een regionale Britse minister die aftrad na beschuldigingen door drie vrouwen. De sancties volgen in hoog tempo: schorsingen, ontslag, verlies van opdrachten, status, positie, reputatie. Het kan binnen een etmaal over en uit zijn.

Daar staat tegenover dat dit tot nu toe vooral invloedrijke mannen treft die zich al jaren tegenover meerdere vrouwen flagrant misdroegen. Wat in de opsporing wel ‘laaghangend fruit’ heet. Mannen die al lang wisten dat ze fout zaten, of dat konden weten. Die zich opzettelijk zo gedroegen en totaal voorbij gingen aan het recht op lichamelijke integriteit, op zelfbeschikking van de ander. Waarbij dat gedrag dan ook nog eens geïnstitutionaliseerd was, of gedoogd, bijvoorbeeld in de entertainmentwereld. Een vergelijking met misbruik in de katholieke kerk of in de sport dringt zich dan op. Ook gekenmerkt door generatie- en machtsverschillen, ambitie en gesloten culturen. #MeToo is dan achterstallig onderhoud. Eindelijk worden deze machtige mannen, die hun ondergeschikten chanteerden en misbruikten, gecorrigeerd. Wat feitelijk op de weg van hun directeuren, aandeelhouders, collega’s of vakgenoten had gelegen, doet nu de openbaarheid. Namelijk in één keer aan iedereen duidelijk maken dat dit gedrag onacceptabel is.

Media spelen hierin een legitieme rol – van onthuller en aanjager. Als dergelijk misbruik institutioneel is, kan zo’n sector met meldpunten, onderzoeks- of waarheidscommissies het eigen huis nog op orde brengen. Het recht is dan vaak een sluitstuk – een juridisch kader om compensatie te regelen. Neveneffect is dat men elkaar op alle werkvloeren nog eens goed aankijkt. Immers óveral werken er wel een paar mannen van wie vrouwelijke collega’s weten dat je er op een feestje of in de lift niet te dicht bij moet gaan staan. Die zijn, zolang ze geen machtspositie hebben, door mondige vrouwen wel te corrigeren. Maar dankzij #MeToo is nu duidelijk dat ook mannen hierin een verantwoordelijkheid hebben. Wegkijken kan niet meer.

#MeToo gaat over plat machtsmisbruik met sex als betaalmiddel. En dus niet over het ‘gewone’ slagveld van seksuele toenaderingen, al dan niet verkregen toestemming, het vooruit-dan-maar-en-daarna-spijt-kwesties. Het is desalniettemin best nuttig om de seksuele conventies te herijken. En weer eens goed duidelijk te hebben dat alles om toestemming draait, om consent waarna iedereen vooral moet doen waar men samen zin in heeft. Maar niet iedere slechte seksuele ervaring is een #MeToo, zoals bleek bij de kwestie Brandt Corstius vs. Van Dam. Daar was het bewijs voor aanranding, voor ‘drogeren’ en machtsmisbruik zwak tot afwezig, althans geheel gebaseerd op herinneringen. En het geheugen is een kwebbelbox die op iedere ervaring een passend etiket plakt, al naar gelang de gewenste gemoedsrust van de hoofdpersoon. En hoe lang het geleden is. Een medium dat dáármee uitpakt, loopt stevige risico’s. Er is hier vooralsnog geen structurele context, geen algemeen belang, geen frequenter misbruik – er is alleen een persoonlijke ervaring. Als dat journalistiek was uitgezocht, was er een human interest-verhaal uitgerold zonder enige nuttige maatschappelijke pointe. Mensen doen nu eenmaal aan sex, denken daar niet altijd goed over na, waarna schrik en schaamte volgen. En op termijn misschien boosheid en wraakzucht. Tsja. Ga met zo’n ervaring rustig naar de zedenpolitie, of een advocaat. Die lichten je dan voorzichtig voor over de vergeefsheid van alles. En dat life sucks. Maar blijf weg van #MeToo.

De auteur is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht