De vingerafdruk van een vleermuis

Illustratie Irene Goede

Heb je weleens goed naar de vleugels van een libel gekeken? Daar lopen allemaal heel fijne nerfjes overheen. Die maken de vleugels stevig. Vleugels van vleermuizen heb je vast nog nooit zo bekeken. Maar als daar licht doorheen schijnt, dan zie je precies zulke nerven.

Toch is de vleermuis een heel ander beest: een zoogdier, net als jij. Zijn vleugelpunten zijn eigenlijk zijn vingertoppen – met een grote flap huid ertussen. Die huid is superdun. Lekker licht om mee te vliegen, maar wel heel kwetsbaar. Daarom zitten die stevige nerven erin. Die zorgen dat een klein gaatje niet verder scheurt. Bij de libel zijn de nerven gemaakt van chitine, net als zijn harde insectenpantser. Bij de vleermuis bestaan ze uit collageen. Dat is een lijmachtige stof die ook in onze huid, botten, pezen en kraakbeen zit. Collageen maakt die weefsels stevig en toch elastisch. Ideaal als ‘frame’ voor een vleermuisvleugel.

Amerikaanse onderzoekers keken eens goed naar het patroon van die nerven. Ze vonden dat het precies leek op een vingerafdruk. Zou het, net als een vingerafdruk, voor iedere vleermuis anders zijn? Dat wilden ze uitzoeken.

Biologen willen dieren graag kunnen herkennen. Dan kun je ze onderzoeken: wie werkt met wie samen? Waar gaan ze heen? Komen ze steeds terug naar dezelfde plek? Dat zijn belangrijke vragen als je ze wilt beschermen. Bij veel dieren zijn er al methoden voor gevonden. Zebra’s herken je bijvoorbeeld aan hun streepjescode. Luipaarden aan hun vlekken. Leeuwen aan het patroon van hun snorharen. En walvissen aan de vorm van hun staartvin.

Vleermuizen uit elkaar houden was tot nu toe een probleem. Die hebben geen duidelijke strepen, vlekken, snorharen of staartplooien. Biologen hadden daarom al allerlei trucjes uitgeprobeerd. Vogelringen waren geen succes: die verwonden de poten en vleugels. Verf blijft niet lang genoeg zitten. Radiozendertjes zijn te duur.

Maar dan die nerven! Die zijn uniek voor elke vleermuis, ontdekten de Amerikanen. Ze blijven een leven lang hetzelfde, zelfs als een vleermuis heel oud of ziek wordt. Of als zijn vleugel scheurt en weer heelt. Het enige nadeel? Je ziet het patroon alleen als je de vleugel voor een lamp houdt. Je moet de vleermuis dus wel vangen. De Amerikanen broeden nu op een manier om het patroon tóch uit buitenfoto’s te kunnen halen. En om computers te leren die foto’s te ‘lezen’. Net zoals de politiecomputer met vingerafdrukken doet.

Bron: Journal of Mammalogy, mei 2017