Verlamd Europa is voor China geen serieuze partner

Klimaattop

In Bonn is uitholling van het klimaatakkoord van Parijs verhinderd. Maar ambitieuze nieuwe stappen worden nog niet gezet.

Milieuactivisten na een demonstratie tijdens de klimaattop in Bonn. Martin Meissner/AP

Zonder grote kleerscheuren hebben de onderhandelaars vrijdagavond de klimaattop in Bonn afgesloten. De vrees dat sommige landen hun ambities zouden afzwakken omdat de VS zich uit het klimaatakkoord willen terugtrekken, is niet uitgekomen. Zelfs de laatste landen in de wereld die nog niet meededen aan het akkoord van Parijs (2015), Nicaragua en Syrië, hebben nu ook hun handtekening gezet.

Het momentum voor klimaatbeleid mag dan nog steeds niet zijn verdwenen, van een grote vooruitgang was in Bonn geen sprake. Belangrijke afspraken over de financiering van klimaatbeleid voor arme landen zijn doorgeschoven naar volgend jaar. En ook over de manier waarop de klimaatbeloftes vanaf 2020, als ‘Parijs’ officieel in werking treedt, gemeten moeten worden, is nog veel onduidelijkheid.

De laatste paar dagen bezochten ook ministers en enkele regeringsleiders de top in Bonn. VN-chef António Guterres hield hun voor dat de ambities op vijf terreinen flink omhoog moeten: minder broeikasgassen, meer aanpassing aan klimaatverandering, meer financiële armslag, betere samenwerking en een krachtiger leiderschap.

Vooral dat laatste ontbrak in Bonn. In Parijs waren het de VS en China die – ondanks hun tegenstellingen – de zaak opstuwden, daarin bijgestaan door Europa, dat oog hield voor de wensen van de ontwikkelingslanden. Maar zonder de Amerikanen hadden de Chinezen in Bonn weinig zin om het voortouw te nemen. Onderhandelen met de Amerikaanse president Barack Obama is voor China iets heel anders dan met de Europese Commissaris voor Energie en Klimaat, Miguel Arias Cañete.

De EU mist op zo’n klimaattop de besluitvaardigheid om de leiderschapsrol op zich te nemen. De Fransen willen wel, zo bleek uit de gretige toespraak van president Emmanuel Macron, die het klimaatakkoord welhaast als Frans eigendom beschouwt. Maar de Britten, die zich in het verleden vaak stevig voor het klimaat inzetten, stellen zich door de Brexit terughoudend op.

En de Duitse bondskanselier Angela Merkel is door de moeizame coalitieonderhandelingen in eigen land min of meer vleugellam. Haar toespraak was volgens velen teleurstellend. Ze erkende dat het bij klimaatverandering gaat om een Schicksalsfrage – een thema dat het lot van de mensheid raakt. Maar ze zei ook dat ze voor de ambitieuze Duitse doelstellingen nog „behoorlijk te kort komt”. Duitsland zou sluiting van kolencentrales moeten overwegen, vond de bondskanselier, zeker als die draaien op bruinkool. Maar dat botst volgens haar „met sociale vraagstukken en arbeidsplaatsen”, en ook met de beschikbaarheid van betaalbare energie.

De toespraak van de nieuwe Nederlandse klimaatminister Eric Wiebes (VVD) stak daar opvallend positief bij af. Wiebes benadrukte dat de strijd tegen de opwarming juist heel goed kan bijdragen aan een versterking van de economie. Nederland wil de lat daarom hoger leggen, aldus Wiebes. Doelstellingen en beleid van de EU moeten echt in overeenstemming worden gebracht met het klimaatakkoord. Om dat te bereiken wil Wiebes een ‘kopgroep’ vormen met de buurlanden en de Scandinaviërs.

Uiteindelijk zullen alle landen tot die kopgroep moeten toetreden. Voorafgaand aan de klimaattop bleek dat er nog steeds een groot gat gaapt tussen de beloftes en wat nodig is om een temperatuurstijging van 1,5 tot 2 graden Celsius te voorkomen. Ook werd duidelijk dat dit jaar de uitstoot van broeikasgassen voor het eerst in drie jaar weer is toegenomen, met ongeveer 2 procent; vooral als gevolg van een stijging van de emissies in China.

Of het daardoor kwam, of omdat het nu eenmaal een ritueel is dat de klimaattop uitloopt, was onduidelijk. Maar op het laatste moment dreigde nog even een scheurtje in de eenheid. In Parijs is afgesproken om de temperatuurstijging te beperken tot ‘duidelijk onder de 2 graden Celsius’ en te streven naar maximaal 1,5 graden. Voor eilandstaat Fiji, voorzitter van de top, is die anderhalve graad letterlijk van levensbelang. Dus stond het stevig in de slotverklaring. Even leek dat China te ver te gaan. Maar met slechts enkele uren vertraging kon de top met succes worden afgesloten.

    • Paul Luttikhuis