Hard ingrijpen bij ‘fossiele’ energietak was onvermijdelijk

Siemens Duitsland De sanering bij Siemens volgt op het inzakken van de vraag naar turbines en dynamo’s. Duitse vakbonden spreken van een „kaalslag” in het toch al kwetsbare oosten van het land.

Siemens-werknemers van een fabriek in Goerlitz protesteren tegen de plannen. Foto Filip Singer

Ook al werd er in Duitsland allang rekening mee gehouden dat Siemens bij zijn energietak duizenden banen zou schrappen, toch kwam het nieuws hard aan – vooral in het oosten van het land. Sinds de massale bedrijfssluitingen na de Duitse hereniging (1990) is de werkloosheid daar nog altijd aanzienlijk hoger dan in de rest van Duitsland.

En nu sluit Siemens fabrieken in Görlitz (700 banen) en Leipzig (200 banen), terwijl in Berlijn nog eens 870 arbeidsplaatsen worden geschrapt. Voor een vestiging in Erfurt (600 banen) wordt een koper gezocht.

In totaal moeten er de komende jaren 6.900 banen bij het concern verdwijnen – waarvan ongeveer de helft in Duitsland. Ook de vestiging in Hengelo, met 600 werknemers, gaat dicht.

Lees ook de reportage uit Hengelo, waar zeshonderd Siemens-banen verdwijnen: ‘Wij zijn het kleintje, waar ze de capaciteit weghalen voor grotere vestigingen’

In Duitsland wordt het technologieconcern hard aangesproken op zijn sociale verantwoordelijkheid, door zowel de vakbonden als de politiek. Burgemeester Michael Müller van Berlijn sprak van „een dramatische ingreep in het industriële landschap van het oosten van Duitsland”. Overigens zijn ook vestigingen in het westen getroffen – zo moet een fabriek in Offenbach (Hessen) met 700 werknemers eveneens sluiten.

Commentatoren herinneren eraan dat kort na de bondsdagverkiezingen in september, waarbij de anti-immigratiepartij AfD de op twee na grootste partij werd, Siemens-topman Joe Kaeser er nog op wees hoe belangrijk het is om de kiezers van die partij weer hoop in de toekomst te geven. Vorige week hield Kaeser bovendien een pleidooi voor een respectvolle omgang met de belangen van de medewerkers.

Belofte van hard verzet

Nu verwijten vakbonden, politici en andere critici de Siemens-baas dat hij zelf, ondanks de prachtige cijfers die hij vorige week bekendmaakte (6,2 miljard euro winst over het boekjaar 2016/2017), zijn verantwoordelijkheid niet neemt en zich schuldig maakt aan „kaalslag” in het oosten. In een gezamenlijke brief noemen vakbond IG Metall en de ondernemingsraad „het schrappen van banen in deze orde van grootte volkomen onacceptabel in het licht van de uitstekende situatie van de onderneming als geheel”.

Bonden en ondernemingsraad beloven hard verzet tegen de maatregelen. En dat kan voor Kaeser een probleem worden. De afgelopen jaren heeft hij bij moeilijke besluiten en koerswijzigingen steeds kunnen rekenen op steun van de werknemersvertegenwoordigers. Nu dreigen die „de constructieve samenwerking” op te zeggen. Terwijl Kaeser hun steun binnenkort bijvoorbeeld al nodig heeft bij de beursgang van de medisch-technologische tak van Siemens.

Overgang naar duurzaam

Maar de problemen van het 170 jaar oude concern zijn reëel, met name bij de energietak. Door de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzame energie, en de transitie van grote elektriciteitscentrales naar de-centrale opwekking, is internationaal de vraag naar de grote turbines en dynamo’s die Siemens maakt dramatisch ingezakt. Daarmee lijkt de neergang van de sector niet van voorbijgaande aard, maar een structureel probleem. De werknemers die straks hun baan verliezen betalen zo bezien een hoge prijs voor de ‘Energiewende’.

Overigens heeft ook de windmolentak van Siemens het moeilijk. Die kondigde eerder al aan, samen met de Spaanse partner Gamesa, dat er ook daar banen geschrapt gaan worden.

Als geheel doet Siemens het tot nu toe nog goed in vergelijking met zijn Amerikaanse rivaal General Electric. Maar Siemens (met wereldwijd 350.000 werknemers, 115.000 in Duitsland) beseft dat het zich snel moet aanpassen aan een markt die enorm in beweging is. „Wil dit bedrijf toekomst hebben, dan moeten we reageren” op de veranderende omstandigheden, zegt Kaeser ter rechtvaardiging van de ingrepen.

    • Juurd Eijsvoogel