Zware tanks hebben sterke bruggen nodig

Omrijden De infrastructuur in Nederland is niet geschikt om legermaterieel te verplaatsen. Dat zou wel moeten, zegt de commandant der strijdkrachten.

Legerpersoneel verplaatsen is makkelijk, legermaterieel zoals tanks een stuk moeilijker. Foto Merlin Daleman

Het is niet makkelijk om een legereenheid van, zeg, „’t Harde naar Litouwen” te brengen. Over zee gaat nog wel. Door de lucht wordt al lastiger, met al die commerciële vluchten en halfgeprivatiseerde luchthavens. Maar over land! Dat is ook een opgave.

Rob Bauer, commandant der strijdkrachten, somt een lange, vermoeiende lijst van logistieke complicaties op. De militairen komen onderweg eindeloos veel wegen en bruggen tegen die niet bestand zijn tegen een colonne tanks, zegt hij. Ze moeten viaducten omzeilen waar geen groot materieel overheen kan, tunnels waar geen zwaar wapentuig en munitie doorheen mag. Uitwijken naar het spoor is lastig, omdat defensie niet genoeg platte wagons meer heeft. En krijgen die überhaupt wel voorrang? Spooraanbieders hebben helemaal geen zin om hun hele dienstregeling om te gooien.

Laatst moesten de Amerikanen door Europa spullen verplaatsen naar het oosten. Toen bleken ze niet aan de regels te voldoen, de diepladers hadden een te hoge asdruk. Moesten ze Britse diepladers gaan lenen! Gevolgen: wachten, omleidingen, vertragingen. Bauer: „Je mensen krijg je er wel. Maar die kijken bij aankomst uit hun vliegtuig en vragen: waar blijven m’n tanks?”

Rob Bauer is een paar weken geleden de hoogste militaire baas van Nederland geworden. Hij sprak op een congres in Delft van NGInfra, een kenniscentrum waar Rijkswaterstaat, Alliander, ProRail, Schiphol, Vitens en Havenbedrijf Rotterdam aan meedoen. Zijn speech was, vrij toevallig, heel goed getimed: een dag nadat 23 EU-landen een samenwerkingsovereenkomst voor defensie tekenden, waarin Nederland het plan presenteerde om meer in de verouderde militaire infrastructuur te investeren.

Hoognodig, vindt Bauer dus. De infrastructuur in Europa, inclusief die in Nederland, is niet meer geschikt voor legers. Oude bruggen en viaducten gaan nog wel. Die komen uit een tijd dat bij elke brug die stevig genoeg was keurig een bordje stond met een een tank erop. Maar juist de nieuwe ‘kunstwerken’ – zo licht en goedkoop mogelijk uitgevoerd - zijn obstakels geworden. Na de Koude Oorlog vond niemand het nog echt nodig om alles superzwaar te bouwen.

Nationale veiligheid moet weer serieus meegenomen worden bij het bouwen van nieuwe infrastructuur, vindt Bauer. Hij refereerde nog even aan de Apache-helikopter die net in een hoogspanningskabel was gevlogen. „Moeten we het niet meteen zelf kapot maken, natuurlijk.”

Er zijn harde afspraken over hoe snel je ergens moet zijn met al je rotzooi. Maar iedereen had moeite zich daaraan te houden

Niet elk bruggetje

Vanaf 2014 is het bij defensie echt gaan dagen dat de huidige infrastructuur niet meer voldoet, zegt Bauer aan een tafeltje achteraf. 2014 was het jaar van annexatie van de Krim door Rusland, van de vluchtelingencrisis en van MH17. „We deden alleen nog maar operaties op grote afstand. Als we naar Afghanistan gaan, doen we dat op onze condities. Dan kunnen we plannen dat we over anderhalve maand aankomen.”

Maar die andere vorm van oorlog voeren – snel over land naar een plek toe en grenzen bewaken – blijkt opeens nog steeds nodig. „En daar zit een probleem.” Daar kwamen ze achter bij oefeningen van de NAVO-flitsmacht, die na de inname van de Krim werd opgetuigd. Ook Nederland levert een compagnie aan die flitsmacht. „Er zijn harde afspraken over hoe snel je ergens moet zijn met al je rotzooi. Maar iedereen had moeite zich daaraan te houden.”

Moeten dan alle duizenden bruggen in Nederland zwaarder worden uitgevoerd, wilde iemand uit het publiek weten. Nee, heus niet elk bruggetje, vond Bauer. Maar wel meer dan nu, ook al kost dat „extra centjes”.

En is het niet sowieso een wat achterhaalde discussie, vroeg een ander. Oorlog wordt straks toch vooral gevoerd met robots en drones en cyberaanvallen? Oorlog voeren doe je én fysiek én online, antwoordde Bauer. „Rusland heeft heel veel zware wapens. Als één van de Baltische staten wordt aangevallen en we moeten er met extra zwaar materieel heen, dan is dat nu heel moeilijk. Omrijden kost voor een vrachtwagen gewoon tijd.”

En, laatste vraag, is de Nederlandse infrastructuur wel zo ongeschikt? Er dendert toch ook nogal wat zwaar vrachtverkeer over de grote bruggen van Nederland. Of een grote windmolen. Loopt het leger echt vast?

Een woordvoerder van Rijkswaterstaat lacht over de vraag. „Dit is de stille pacifistische golf, die hebben we even aan de achterkant geregeld.” Maar dan volgt een serieuze schriftelijke verklaring. „Onze bruggen kunnen het gewicht van een tank plus dieplader – uitgaande van rond de honderd ton – dragen. Transporten tot honderd ton vereisen geen specifieke ontheffing.”

Boven de honderd ton is er een ontheffing nodig, laat Rijkswaterstaat weten. Maar: „het komt geregeld voor dat we transporten tot boven de tweehonderd ton toestaan. Met onze havens en goede spoor- en wegennet biedt Nederland de NAVO een unieke logistieke capaciteit om snel grote hoeveelheden militair materieel te verplaatsen.”

Wat vindt defensie daar van, dat een tank prima over alle grote bruggen kan? „Ja”, zegt de woordvoerder, „maar het gaat wel over hele lánge colonnes met zwaar materieel. En de bureaucratie.”