Zwevende puntjes moeten seksisme voorkomen

Frankrijk

‘Inclusief schrijven’ is inzet van een fel debat: zo wordt men „gehersenspoeld”.

„Grâce aux agriculteur.rice.s, aux artisan.e.s et aux commerçant.e.s, la Gaule était un pays riche”: zó’n zin hadden Franse onderwijzers nog niet eerder gezien. Ze troffen hem in september in het schoolboek Questionner le monde, bedoeld voor 8- à 9-jarigen. Gallië, staat er, was een rijk land „dankzij boeren/boerinnen, ambachtsmannen/-vrouwen en handelaars/handelaarsters”.

Uitgever Hatier had gekozen voor de „écriture inclusive”, inclusief schrijven. In een voorwoord schrijft het bedrijf een advies uit 2015 op te volgen van de Franse ‘Hoge Raad voor Gelijkheid tussen Vrouwen en Mannen’ (in die volgorde). Namen van beroepen, titels, rangen en functies zijn zowel in de mannelijke als vrouwelijke variant weergegeven. De verschillende vormen van woorden staan op alfabet en niet meer met de mannelijke versie voorop.

Na een artikel in Le Figaro („een schoolboek geschreven met een feministisch sausje”), waren de rapen gaar. Volgens leraren op Facebook werd de taal zo „onbegrijpelijk”. Filosoof Raphaël Enthoven sprak van een „aanval op de syntaxis” en van „newspeak” als in George Orwells 1984: leerlingen worden „gehersenspoeld als men de taal zuivert”.

Bij een dergelijk debat ontkomt de Académie française, die waakt over het Frans, er niet aan advies te geven. Het werd, eind oktober, een „plechtige waarschuwing” in ongemeen felle bewoordingen. De Franse taal, oordeelde het instituut, is „in levensgevaar” door deze „inclusieve verdwazing”. Het Frans is al zo moeilijk en met nog meer regels is hoop op verbreiding van de francofonie, de Franse taal- en invloedssfeer, gering. Minister van Onderwijs Jean-Michel Blanquer deelde dat standpunt. Zijn socialistische voorgangster had eerder van genderneutraliteit nog een speerpunt gemaakt en lag daarom in de conservatieve Franse onderwijswereld vaak onder vuur.

De kritiek betreft nu vooral de „point médian”, een zwevend puntje dat vrouwelijke en mannelijke woordvormen moet samenvoegen. In het schoolboek ligt de punt nog op de regel, maar op een binnenkort te presenteren nieuw Frans toetsenbord komt er een speciale toets om makkelijker „chèr.e.s ami.e.s” te kunnen tikken. Al die puntjes (en soms haakjes of koppeltekens) „beschadigen de taal”, vindt Blanquer.

Taalkundige Éliane Viennot gaat nog verder. Zij pleit in een petitie voor afschaffing van grammaticale voorrang voor mannelijke vormen. Terwijl in een opsomming van vrouwelijke en mannelijke zelfstandige naamwoorden een werkwoord of adjectief meeverandert naar mannelijk meervoud, wil zij dat het woord dat het dichtstbij staat dat bepaalt: „Les candidats et les candidates se sont présentées” en niet het mannelijke „présentés”. Dat was vroeger gebruikelijk, schrijft ze, maar de Académie française heeft de taal met politieke argumenten „vermannelijkt”. Sinds de oprichting in 1635 waren acht van de totaal 729 leden van het taalinstituut vrouw.