Trollen strijden om politiek gelijk

De Russische Informatieoorlog

Rusland voert een strijd om het politieke gelijk: wie geen blijde boodschap heeft voor de wereld, kan ook volstaan met het zaaien van verwarring en verdeeldheid.

Vorige maand publiceerde de Russische nieuwssite RBK opzienbarend onderzoek. De beroemde ‘trollenfabriek’ in Sint-Petersburg, waar velen honderden jonge Russen (‘trollen’) zich bezighouden met het manipuleren van de publieke opinie via internet, heeft sinds 2015 een ‘Amerikaanse afdeling’, zo meldde RBK. Aantal werknemers: ongeveer negentig. Budget in de afgelopen twee jaar: 2,3 miljoen dollar.

Niet echt veel geld. Maar de resultaten van de afdeling waren spectaculair. Afgelopen september, vlak voordat Facebook en Twitter de accounts blokkeerden, runde de afdeling 118 groepen op Facebook, Instagram en Twitter. Aantal volgers: 6 miljoen. Aantal views: 70 miljoen per week.

Deze trollen vechten in de voorste loopgraven van wat in Rusland de informatieoorlog wordt genoemd: een strijd om het politieke gelijk, die op elk uur van de dag en overal ter wereld wordt gevoerd. In de politieke talkshows op de Russische staatstelevisie is het woord inmiddels een ingeburgerde term. De Boekraket kwam uit Rusland, zegt u? Weet u dan niet dat er een informatieoorlog aan de gang is? De permanente oorlogstoestand waarin Rusland zich waant, lijkt paranoïde, maar is vanuit het perspectief van de Russische politieke elite niet uit de lucht gegrepen.

Westerse regeringen (ook Nederland) steunen Russische activisten, mensenrechtenorganisaties en onafhankelijke media – partijen die zich kritisch opstellen ten opzichte van de regering. Washington mag dan beweren dat het slechts de ‘democratie’ promoot, volgens Moskou gaat het om inmenging in Ruslands politieke aangelegenheden, met als doel president Poetin uit het Kremlin te krijgen.

Tsunami van vluchtelingen

Dat kan niet onbeantwoord blijven, vinden ze in Rusland. Maar het land mag dan meer kernwapens hebben dan de VS, op het gebied van ‘soft power’ legt het grootste land van de wereld het ernstig af. De Sovjet-Unie had nog een ideologie met wereldwijd appeal; Poetins Rusland is nog nimmer op een ideaal betrapt.

Dat betekent niet dat Rusland in de informatieoorlog aan de verliezende hand is – integendeel. Wie geen blijde boodschap voor de wereld heeft, kan ook volstaan met het zaaien van verdeeldheid en verwarring. De Engelstalige zender RT, die door de Russische overheid gefinancierd wordt, besteedt méér tijd aan het benadrukken van wat er niet deugt in het Westen, dan aan positieve items over Rusland. In de reportages van RT valt de EU spoedig uit elkaar en bezwijkt Europa onder een tsunami van islamitische vluchtelingen. De Amerikaanse afdeling van de trollenfabriek richtte zich op het opstoken van de rassentegenstellingen in de VS. De grootste communities, zo heeft RBK vastgesteld, concentreerden zich rond zwart activisme en white supremacy.

Inconsistent verhaal

De Russische beïnvloedingsstrategie stoelt niet op één consistent verhaal. Sterker nog: hoe meer ‘versies’ van een gebeurtenis er rond blijven zoemen, des te groter de verwarring en dus het effect. Bijkomend voordeel: betrapt worden op een leugen heeft nauwelijks gevolgen. Afgelopen woensdag stelde het Russische ministerie van Defensie dat IS-troepen zich terugtrokken onder dekking van Amerikaanse gevechtsvliegtuigen. Het bewijs: luchtfoto’s van lange kolonnes voertuigen van de terroristen.

Echt? Niet helemaal. Sommige beelden waren screenshots uit een computerspel.