Nieuwe serie hoorspelen op Radio 1: Fluiten in het donker

Hoorspel Vrijdagnacht is de eerste uitzending van een nieuwe reeks hoorspelen op NPO Radio 1. Dichters, essayisten en filosofen meten hun talent met de dialoog voor stemmen.

Foto iStock

‘Olie verbindt wereldwijd mensen met elkaar’, zegt hoorspelschrijver Samuel Vriezen. „Denk aan vervoer. Maar een maatschappij als Shell is óók verantwoordelijk voor landschapsvernietiging en corruptie bij oliewinning in de Nigerdelta in Nigeria.” Bij het hoorspel zoals we dat in Nederland kennen, is een tekst als die van Vriezen over een „kwaadaardige geschiedenis” niet het eerste waar je aan denkt.

Vriezen en regisseur Hanneke Hendrix zetten een nieuwe toon met het hoorspel Schade. Weg zijn de onvermijdelijke grindbak, voetstappen over een nat wegdek of: „Pas op, achter je de dief!” Orgeltonen, ondefinieerbaar geluiden en fluisterende stemmen vormen de achtergrond. Vriezen is een van de zes jonge schrijvers die in opdracht van het Nederlands Letterenfonds in samenwerking met NPO-fonds, VPRO, AVROTROS en NTR nieuw radiodrama schrijven, uitgezonden door NPO Radio 1.

Luister een fragment van ‘Schade’

Een van de voorwaarden is dat de auteurs niet eerder voor het genre schreven. Loting koppelt de schrijvers aan een hoorspelregisseur. Een keur van vooraanstaande acteurs verzorgt de stemmen, onder wie Wilfried de Jong, Ariane Schluter, Kirsten Mulder, Anke van ’t Hof en Matthijs van de Sande Bakhuyzen. Het tijdstip van uitzending op vrijdag om middernacht is goed gekozen, tussen Met het oog op morgen en Nooit meer slapen en naderhand via de podcast. Vorig jaar was het gemiddelde luistercijfer 110.000.

Fragment ‘Weihnachten’

In deze derde editie van Fluiten in het donker, zoals de reeks heet, kiest het Letterenfonds voor auteurs met een veelzijdige achtergrond. Ze zijn essayist en filosoof zoals Jannah Loontjens, dichter en componist als Samuel Vriezen, schrijfster en beeldend kunstenaar als Emily Kocken en dichter Hélene Gelèns die wijsbegeerte studeerde. Bij de presentatie van de hoorspelen in De Balie in Amsterdam liet gespreksleider Andrea van Pol zich verbaasd ontvallen dat de deelnemers „zo’n beetje van alles zijn, iedereen is filosoof, zelfs ook nog radiomaker”.

Fragment ‘Golfbrekers’

Bij diezelfde gelegenheid hield cabaretier Vincent Bijlo een gloedvol betoog over de huidige „tijd van het beeldbombardement die ons de kans ontneemt innerlijke beelden te bedenken. Wat je in je hoofd ziet bij tekst en stemmen op de radio is veel mooier dan in het echt.”

Fragment ‘Lichtblauw’

Voor Bijlo is een hoorspel „een verademing”. Hiermee heeft hij de sfeer van de nieuwe serie goed getroffen. Prozaïsten en toneelauteurs doen niet mee, wel nog de dichters Hannah van Binsbergen en Mischa Andriessen. Met dit initiatief krijgen auteurs die niet of zelden in dialoog denken de gelegenheid zich hierin te bekwamen. Deze overwegend dichterlijke radiospelen vallen op door sfeer en minder door spanning en realistisch drama.

Fragment ‘Odine’

De auteurs volgden een workshop van Peter te Nuyl, een van de pioniers van het literaire hoorspel. Hij gaf aanwijzingen als „leer in geluid te denken” en „een hoorspel is geen film zonder beeld maar doet een beroep op de visuele fantasie van de luisteraar”. Voor Hélène Gelèns was het loslaten van de traditionele spanningsboog een bevrijding: „In Golfbrekers breng ik vier heldinnen samen, vrouwen die in de Eerste Wereldoorlog ijverden voor een betere wereld, onder wie feministe Carry van Bruggen en natuur- en scheikundige Marie Curie. Met regisseur Renée Marissing snijden we hun stemmen als een muziekcompositie door elkaar.”

Fragment ‘Nika’

De poëzie krijgt alle kans in Nika van Hannah van Binsbergen, een hommage aan de Russische dichteres Nika Toerbina (1974-2002) die op tienjarige leeftijd debuteerde. De twaalfjarige Liz Vergeer vertolkt de stem van deze kind-dichteres van wie aanvankelijk niet werd geloofd dat de gedichten écht van zo’n jong meisje zijn. De grammofoonplaten waarop Toerbina haar eigen werk voorleest, waren in de Sovjet-Unie een groot succes. Toch pleegt Toerbina op 27-jarige leeftijd zelfmoord. Binsbergen geeft in Nika stem aan een dichteres, die in Nederland ten onrechte onbekend is. Dit poëtische hoorspel geeft haar alle eer. In de traditie van het hoorspel is dat volkomen nieuw.

    • Kester Freriks