De ‘funny Dutch lady’ die in India antieke juwelen kocht

Kunstmarkt

Bernadette van Gelder handelde decennialang in antieke Indiase juwelen en schreef er een naslagwerk over dat volgende week in het Rijksmuseum wordt gepresenteerd.

Negentiende-eeuws tulbandjuweel (een zogeheten turrah), uit Rajasthan, Jaipur. Gemaakt van goud, diamanten, robijnen, parels en email.

Bernadette van Gelder was in oktober net in India aangekomen toen ze werd overvallen door het bericht dat haar ex-echtgenoot was overleden. Op stel en sprong wilde ze terug naar huis, voor de begrafenis van de vader van haar kinderen. Van Gelder belde meteen een van de maharadja’s uit haar netwerk en legde hem de situatie uit. Zonder ticket zat ze even later in een vliegtuig richting Nederland.

Na 35 jaar reizen door India kent ze daar veel mensen, zegt Bernadette van Gelder (73). Decennialang heeft ze van adellijke Indiase families oude juwelen gekocht voor Van Gelder Indian Jewellery, de kunsthandel die ze zo’n twee jaar geleden overdeed aan twee van haar dochters.

Van Gelder werkte de afgelopen vierenhalf jaar aan een naslagwerk over traditionele Indiase juwelen. Komende dinsdag wordt het gepresenteerd in het Rijksmuseum: Traditional Indian Jewellery, The Golden Smile of India. Twee dikke, rijk geïllustreerde boeken in een cassette. Later volgen nog presentaties in Londen en Jaipur.

Sieraden hebben in India van oudsher een grote symbolische betekenis, legt Van Gelder uit. In ieder levend wezen huist een god en het lichaam is zijn tempel. Die tempel moet mooi zijn. Met gouden, rijk met parels en edelstenen versierde neus- en teenringen, bruidscolliers en wat niet al, wordt de innerlijke god geëerd. Van Gelder duidt de symboliek van de juwelen en legt uit met welke technieken ze zijn gemaakt.

Van die spirituele rijkdom hebben ook de meeste Indiërs nog maar weinig benul, zegt Van Gelder. „Vergelijk het met Hindelooper schilderkunst. Welke Nederlander weet daar nog wat van?”

Toen haar broer Clemens, antiquair in oosterse kunst en een van de oprichters van de antiekbeurs TEFAF, haar 35 jaar geleden een set oude Indiase sieraden cadeau deed, wist ze zelf ook „noppes, nul, tien keer niks”, zegt ze. Ze ging naar het Victorian & Albert Museum in Londen om te studeren en ze reisde op de bonnefooi naar New Delhi. Aan taxichauffeurs en kamermeisjes vertelde ze op zoek te zijn naar antieke juwelen. Ze leerde veel over het land. Maar pas een paar reizen later deed ze de juiste contacten op, en kwam ze bekend te staan als de „funny Dutch lady” die antieke juwelen kocht.

Schatrijk

De families met wie ze zaken deed zijn vaak schatrijk, zegt Van Gelder. „Het is pure gunfactor dat ze aan me verkopen.” Pas het afgelopen decennium zag ze de belangstelling voor de eigen sieradentraditie in India groeien. „Het wordt steeds lastiger om nog iets los te krijgen.”

De Indiase families die haar stukken verkopen hebben vaak enorme collecties. Van Gelder: „Vaak houd ik ze voor om hun eigen erfgoed beter te beschermen en zuinig te zijn op zeldzame stukken.” Van tempels worden nog steeds sculpturen afgezaagd, zegt ze, en het is haar ook wel overkomen dat ze in Indiase musea varkens tegenkwam en duiven zag vliegen.

India heeft haar veel gebracht, zegt Bernadette van Gelder. „Ik heb een dijk van een kunsthandel kunnen bouwen, die me tal van vriendschappen heeft gebracht. Ik ben een onwaarschijnlijk gelukkig mens.”

Dat wil ze vieren, zegt ze. Van haar kinderen kreeg ze onlangs een stichting cadeau, de Bernadette van Gelder Foundation. Daarmee, heeft ze besloten, wil ze Indiase vrouwen in lastige posities gaan steunen. De opbrengst van haar boek en het aansluitende lezingenprogramma gaat naar de stichting.

Bernadette van Gelder: Traditional Indian Jewellery, The Golden Smile of India. ACC Publishing Group, 2 delen in cassette, 296 en 326 blz. €140. Zie ook: vangelderjewellery.com en bvgfoundation.org