Als iedereen in Nederland je stem kent

Stemacteurs Een carrière als stemacteur is niet voor iedereen weggelegd. Wie zijn die mensen die je dagelijks hoort op radio en televisie?

Jeroen Kramer, onder meer twaalf jaar lang de stem van brillenketen Pearle, in zijn thuisstudio in Amsterdam. Foto Lars van den Brink

‘Hoe moet ik verdomme nu de hypotheek betalen? Ik heb nog jonge kinderen ook.” Toen de tv-carrière van Jeroen Kramer zo’n vijftien jaar geleden in het slop raakte, sloeg de paniek toe. Uiteindelijk kwam de oud-presentator van Het Klokhuis tot de conclusie: „Lullen, dat is wat ik het beste kan”. En dus begon hij zijn eigen „winkeltje”, als stemacteur.

In zijn kleine thuisstudio op zolder in Amsterdam, gezeten aan een bureau met microfoon en snelle computer, spreekt hij nu al jaren vrijwel dagelijks instructiefilmpjes voor internet in. Maar ook bedrijfsfilms, luisterboeken, radiospots en tv-commercials. Twaalf jaar lang was hij de vaste stem van brillenketen Pearle, een paar dagen geleden heeft hij een serie spots voor witgoedfabrikant Miele opgenomen. Vervelen doet het niet, want „het is altijd weer gepiel met taal op de vierkante millimeter”. Als er een trein langs raast of een vliegtuig overkomt, moet Kramer – 61 jaar, grijze kuif, sneakers – even pauzeren.

Het inspreekwerk levert Kramer maandelijks een omzet op van 7.000 tot 10.000 euro. Zijn stem is een van de vele die je dagelijks voorbij kunt horen komen op radio en tv. Wat voor wereld gaat hierachter schuil? Wie zijn deze stemmen, hoe is het om je brood te verdienen met je stem en is een ‘mooie stem’ voldoende om succesvol te worden?

‘Ik ben Ben’

Het is 4 februari 1999 als de stem van Kyra Macco op nationale televisie te horen is. Op die avond zendt telecomprovider Ben zijn allereerste commercial uit: ‘Ik ben Ben’. Een spot van drie minuten, op meerdere netten tegelijkertijd. „Ik viel direct met mijn neus in de boter”, vertelt Macco. „De campagne viel op omdat mensen voor het eerst met ‘jij’ werden aangesproken. En de toon was heel intiem. Ik heb bijna nooit meer acquisitie hoeven doen.”

Macco is nog steeds de stem van Ben, maar is bijvoorbeeld ook te horen als station voice van tv-zender MTV en in internetfilmpjes – een groeiende markt. Het inspreken van een tv-commercial met nationaal bereik levert tussen de 700 en 850 euro op, een radiospot iets minder. Ze kan er naar eigen zeggen goed van leven.

Dat is in haar branche eerder uitzondering dan regel. Macco: „Ik denk dat er in Nederland ongeveer 75 mensen zijn die van dit werk kunnen rondkomen.” Andere stemacteurs komen met min of meer dezelfde schatting. Het aantal stemmen dat inspreken ernaast doet – soms om ‘bij te beunen’, soms in de hoop door te breken – ligt veel hoger. Hier gaat het eerder om honderden, zo niet duizenden stemmen.

Zij kloppen bijvoorbeeld aan bij Dave Leusink, eigenaar van stemmenbureau VoiceCowboys – een databank waar je een stem kunt zoeken en boeken. Leusink twijfelde eerst of hij wel wilde meewerken aan een interview: „Dat zorgt voor nog meer aanmeldingen en dat wil ik juist helemaal niet.” Want soms melden zich wel tien stemmen per dag aan, vertelt hij.

Zo veel werk voor nieuwe stemmen is er helemaal niet

Mensen worden volgens Leusink lekker gemaakt met allerlei cursussen die gouden bergen beloven. Wie op Google ‘cursus stemacteur’ intikt, vindt er tientallen. „Deze opleidingen zijn er vooral op gericht zelf makkelijk geld te verdienen”, zegt Leusink. „Maar je moet dit werk echt niet onderschatten. En zo veel werk voor nieuwe stemmen is er helemaal niet.” Ook de stemacteurs uit dit artikel zijn onverdeeld kritisch op de cursussen. „Iedereen die wil, kan zo’n opleiding volgen”, zegt Boet Schouwink, met opdrachtgevers als Kwikfit, Seat, Sony, RTL 8 en Fonq misschien wel de bekendste stem van Nederland. „Die cursisten krijgen als ze klaar zijn een rapport en dan zeggen ze tegen een stemmenbureau: ‘Geef mij maar werk’. Zo werkt het dus niet.”

Jeroen Webbink is oud-cursist. „Ik ben blij dat je belt”, zegt hij als hij opneemt. Webbink hoopt op meer aandacht; per jaar heeft hij slechts een of twee inspreekopdrachten. En dat terwijl hij aan cursussen stemacteren bij elkaar zo’n 2.500 euro uitgaf. „Mensen in mijn omgeving zeiden: ‘Je hebt een mooie stem, daar moet je iets mee doen.’” Spijt van die cursussen heeft hij niet, want inspreken vindt hij „fascinerend”. Maar Webbink heeft naast zijn fulltimebaan bij een staalgroothandel weinig tijd om zichzelf te promoten.

Lees ook ons stuk over beroepsfiguranten: Een uit de hand gelopen hobby, die heel soms wat oplevert

Toon en tempo

Stemacteur Kramer benadrukt hoe belangrijk die zelfpromotie is. „Ik ben continu bezig met het onderhouden en uitbreiden van mijn netwerk.” Zo stuurt hij demo’s naar stemmenbureaus en videoproducenten. „Je moet er absoluut voor blijven werken, anders droogt het op.”

Maar ook al ben je een goede netwerker, zonder enig talent red je het niet, aldus de ervaringsdeskundigen. „Het belangrijkste is dat je ongelooflijk goed moet kunnen lezen”, zegt Boet Schouwink. „Foutloos en met de juiste intonatie.” Ook toon, tempo en volume moeten precies kloppen en daarom moet je exact begrijpen wat de schrijver met een tekst wil overbrengen. „Het moet klinken alsof jijzelf de maker van het product bent”, voegt Kyra Macco toe. Zij heeft de toneelschool gedaan en dat komt bij het inspreken goed van pas.

Je kunt dit werk grotendeels vanuit huis doen. Dat is comfortabel, maar ook eenzaam

Een andere voorwaarde voor succes: flexibiliteit. Gaat Kramer op vakantie, dan neemt hij zijn opnameapparatuur mee. „Dan hang ik bijvoorbeeld kussens in een kast en dan is dat mijn inspreekcel.”

Een enkele keer weigert Kramer een opdracht. Zo zei hij eens ‘nee’ tegen een kredietbedrijf. Maar al te strikte ethische waarden kun je er beter niet op nahouden; je moet bereid zijn om dé stem te zijn van allerlei verschillende soorten organisaties.

Tegelijkertijd moet je ertegen kunnen veel alleen te zijn. Kramer: „Je kunt dit werk grotendeels vanuit huis doen. Dat is comfortabel, maar ook eenzaam.” Dat hij nog ieder jaar wordt gevraagd voor de rol van verslaggever in het Sinterklaasjournaal, is een welkome afwisseling.

In Kramers mailbox is net een tekst voor een spot van een Duits vrouwenmodemerk binnengekomen. Over 3D-gebreide jurkjes. „Dit moet ik een beetje sexy inspreken”, zegt hij lachend. Met zwoele stem: „Naadloos en compromisloos, tot in het kleinste detail…”

    • Maarten Dallinga