Zimbabwe wil verandering, het maakt niet uit hoe

Machtsovername

Veel blijft onduidelijk over de machtsgreep in Zimbabwe. Het volk hoopt vooral op verandering. Wie is er nu de baas in het land?

Soldaten patrouilleren bij het kantoor van president Mugabe in de Zimbabweaanse hoofdstad Harare. Foto Tsvangirayi Mukwazhi/AP

Studio NRC

Het internationale vliegveld van Harare kreeg nog geen week geleden een nieuwe naam. Robert Gabriel Mugabe International Airport staat er nu op de verkeerstoren. De verf is amper opgedroogd, maar op woensdagavond is hij alleen in naam nog baas van dit land. Politie is nergens te bekennen. Soldaten controleren alle uitgaand verkeer in de richting van de hoofdstad. Ze zoeken gezichten in het schijnsel van de lampen boven de toegangspoort. De heksenjacht begon woensdagochtend, vlak nadat soldaten het gebouw van de staatsomroep hadden omsingeld en majoor-generaal Moyo het ingrijpen een jacht „op criminelen” noemde. Daarmee bedoelde hij niet president Robert Mugabe. Die mag dan oud en zwak zijn, hij blijft voor alle Zimbabweanen de vader van de natie. „De criminelen” zijn de aanhangers van diens vrouw Grace (52), ook wel generatie 40 genoemd. De jongelingen die geen rol speelden in de onafhankelijkheidsstrijd van 40 jaar geleden. Zakenmensen, opportunisten, zoals de woensdag gearresteerde minister van Financiën, of het hoofd van de jeugdliga die openlijk steun gaf aan Grace. Zij zijn geen onafhankelijkheidsstrijders zoals Robert Mugabe of zijn ontslagen vice-president Emmerson Mnangagwa.

Lees ook: Waarom Afrika Mugabe niet laat vallen

Mnangagwa is sinds woensdag weer in het land, nadat hij vorige week Zimbabwe zou zijn ontvlucht, hoogstwaarschijnlijk naar buurland Zuid-Afrika. Zijn terugkomst is niet bevestigd per foto, of persconferentie. Het is het sterkste gerucht van de dag in voormalig Rhodesië, op straat nog vaak Rumasia genoemd: het land van geruchten.

Bij gebrek aan zichtbaar leiderschap produceert die geruchtenmachine een aantal hardnekkige verhalen: Grace zou naar Namibië zijn gevlucht. Robert zit in zijn villa in de buitenwijk Borrowdale, omsingeld, nee beschermd door de presidentiële garde. Een gijzelaar van zijn eigen soldaten. Aanstaande vrijdag zou hij aftreden, zeggen bronnen. Maar bevestigd is niets.

Foto Jekesai Njikizana/AFP
Een tanker blokkeert de hoofdweg naar het parlementsgebouw in Harare.
Foto Aaron Ufumeli/EPA
Burgers wachten bij een bank om geld af te halen.
Foto Aaron Ufumeli/EPA

Opgetogen sfeer

In die mist van feiteloosheid, is de sfeer in Harare opvallend opgetogen. „We hopen dat er eindelijk iets gaat veranderen”, zegt een verkoper van telefoonkaarten, die zijn naam niet in de krant wil. Dat is het woord waar Zimbabwe al ruim 15 jaar naar snakt: verandering, maakt niet uit hoe of door wie. In die vijftien jaar zagen ze hun munteenheid verpulverd worden. De munt bestaat niet meer. De Amerikaanse dollar, maar ook de buitenlandse reserves zijn op. Woensdag staan Zimbabweanen in lange rijen voor de pinautomaat. Iedereen snakt naar contanten, en naar een economie die weer internationaal geaccepteerd wordt en gaat werken.

Zelfs oppositieleider Morgan Tsvangirai is opgelucht op woensdag en zegt te hopen op een nieuw tijdperk, een ochtendgloren. Hij nodigt zelfs de ontslagen vice-president Mnangagwa uit met de oppositie samen te gaan werken. Harare verkeert in een reusachtig stockholmsyndroom: Mnangagwa en zijn veiligheidsdienst waren de spil achter de bloedige campagne tegen Tsvangirai’s oppositie in 2008 en de honderden doden die vielen. Nu is de krokodil, zoals hij wordt genoemd, symbool geworden van de verandering die de Movement for Democratic Change zonder wapens niet kon bewerkstelligen. De pantserwagens in de straten werden zonder angst onthaald, als bewijs dat nu het leger orde op zaken zal stellen. De waarheid is dat het leger nooit ver was in de politiek van Zimbabwe. Het enige verschil met twee etmalen geleden: je zag ze nooit. Iemand moet de schuld krijgen van het verval van de afgelopen decennia. Haar naam is Grace Mugabe. Als zij verdwijnt, komt alles vanzelf weer goed is nu de hoop.

    • Bram Vermeulen
    • Wim Brummelman