Opinie

Exit Mugabe via een coup-op-verzoek: alleen in Zimbabwe

De tot nu toe tamelijk geruisloze uitschakeling door het Zimbabweaanse leger van de langjarige autocraat Robert Mugabe is geen coup. Dat zei althans een militaire woordvoerder nadat de strijdkrachten de staatsomroep hadden overgenomen. Maar of je hem gelooft, hangt af van hoe je van het woord ‘coup’ definieert. Als ermee bedoeld wordt ‘een verandering van regime’, sprak de legerwoordvoeder de waarheid, want daarvan lijkt helaas geen sprake. De putschisten zijn dezelfde min of meer communistische militaire hardliners die al sinds 1980 verantwoordelijk zijn voor mensenrechtenschendingen en peilloze corruptie in dit Afrikaanse land.

Lees ook: Waarom Afrika Mugabe niet laat vallen

Er heeft op zijn minst wel een paleisrevolutie plaatsgehad in de laatste dagen. Naar het zich laat aanzien is er een machtsstrijd gaande tussen twee facties, die uit zijn op macht nu Mugabe’s hoge leeftijd en verslechterde gezondheid het natuurlijke einde van zijn heerschappij hebben ingeluid. Het gaat om een groep rond Mugabe’s echtgenote Grace, die de plaats van haar man op termijn wil innemen en aan de andere kant militairen rond de vorige week ontslagen vice-president Emmerson Mnangagwa, bijgenaamd ‘de Krokodil’. Met Mugabe onder huisarrest en vier ministers uit het kamp-Grace achter de tralies lijkt de Krokodil aan de winnende hand.

De ontwijkende woordkeus van de militairen wordt volgens analisten ingegeven door het feit dat openlijke militaire machtsovernames in het moderne Afrika niet meer worden geaccepteerd. Maar de machtsgreep wordt door de ontkenning onderstreept, net zoals de pijp van René Magritte juist méér pijp werd door de ontkenning in Ceci n’est pas une pipe.

Op de achtergrond van het theater in Harare speelt een derde partij mogelijk een invloedrijke rol: China. Gedreven door een honger naar grondstoffen heeft deze opkomende wereldmacht de laatste decennia stilletjes aan grote delen van Afrika binnen zijn invloedssfeer gebracht. Zimbabwe is van die landen wel het sprekendste voorbeeld. Het land onderhoudt sinds de onafhankelijkheidsstrijd tegen de Britten innige contacten met Beijing. Hoe innig illustreert het feit dat Mugabe twee jaar terug als eerste land ter wereld de Chinese yuan als munt voor buitenlandse handel adopteerde, omdat de Zimbabweaanse dollar door zijn desastreuze optreden waardeloos is geworden. Zimbabwe met zijn staal, diamanten en tabak is de facto een hedendaagse satellietstaat van China geworden. Geen wonder dat het bezoek van de opperbevelhebber van de krijgsmacht van Zimbabwe vorige week aan Beijing tot speculaties heeft geleid. Werd daar toestemming gevraagd? Of, sterker nog, vroeg China om ingrijpen? Was het dus een coup-op-verzoek?

Feit is dat er de laatste jaren signalen waren dat de relatie tussen de Chinezen een Mugabe ondanks alle uiterlijke vertoon van camaraderie met Xi Jinping verzuurde. Dat had alles te maken met de steeds verdergaande eisen die Zimbabwe stelt aan buitenlandse investeerders, zelfs aan Chinese.

Voor de oppositie, die zeer tegen de Chinese invloed in het land is gekant, betekent de staatsgreep geen verbetering. De oppositie is overigens verzwakt door interne problemen. De burgers van Zimbabwe kunnen voor de langere termijn slechts hoop putten uit internationale druk op Harare maar ook op Beijing. Druk die vooral ook moet komen van andere Afrikaanse staten, te beginnen met buurland Zuid-Afrika.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.