In Azië kunnen ze prima zonder de VS

Azië-reis van Donald Trump

Trump tierde, was charmant en onduidelijk. Eén ding is wel duidelijk: de ruimte die hij laat liggen, vullen anderen nu op.

‘Familiefoto’ die maandag werd genomen met v.l.n.r.: Dmitri Medvedev, Nguyen Xuan Phuc (Vietnam), Donald Trump, Rodrigo Duterte en Malcolm Turnbull (Australië) JIM WATSON/ AFP

President Trump reisde tien dagen door Azië en nog steeds is onduidelijk wat de Amerikaanse rol in de regio precies zal zijn. Zet hij in op een warme band met China, gooit hij zijn gewicht achter het trio Australië-India-Japan? Of wordt het een mix van beide, met een fikse scheut America First?

De president begon kalm, maar na verloop van tijd kroop de onstuimige Trump vaker uit het diplomatieke korset. Het Chinese handelsoverschot was eerst geen probleem, toen een groot probleem. De leider van Noord-Korea werd eerst uitgenodigd voor een dialoog, daarna per tweet gekleineerd („klein en dik”).

In de loop van de week viel ook op dat Trump en zijn entourage het vaak hebben over „Indo-Pacific”, een term die in Australië, Japan en India in zwang is. China ziet voor het gebied uitdrukkelijk een „Aziatische” toekomst.

De Japanse premier Shinzo Abe probeerde het Trump op de eerste halte van zijn Azië-tour niet al te moeilijk te maken. Hij onthaalde zijn gast op een staatsbanket, maar ook op golf en hamburgers en het voederen van koikarpers. Trump kreeg een petje met de tekst „Donald & Shinzo. Make alliance even greater”.

Trump was in Japan een handelsreiziger met een zwak voor snoeverij. Hij roemde de dalende werkloosheid in de VS en de „geweldige” vermindering van bureaucratie „al zeg ik het zelf.” Trump was kritisch over de handelsbetrekkingen. „Onze handel met Japan is niet fair, maar ik weet dat dat gaat veranderen.”

Seoul was een lastigere tussenstop. De Zuid-Koreanen waren nogal geschrokken van Trumps agressieve uithalen naar „little Rocket Man” Kim Jong-un. Bovendien wil de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in de diplomatie een kans geven in de zaak-Noord-Korea.

Lees ook over Trumps bezoek aan Zuid-Korea: Trump matigt toon tegen Noord-Korea

Trump was agressief, maar bleef weg van denigrerende kwalificaties en extreme termen als de „totale vernietiging”. In Seoul noemde Trump het nucleaire programma van Kim Jong-un „een bedreiging voor de beschaafde wereld” en riep Pyongyang op gesprekken aan te gaan.

Het charmeoffensief hield ook in China nog stand. Maandenlang heeft Trump het handelsoverschot van China gehekeld, maar na een ontvangst in de Verboden Stad was hij een en al begrip. „Ik neem het China niet kwalijk!” zei hij. Wie kan het een land kwalijk nemen dat het profiteert van een ander land, als dat in het voordeel is van zijn eigen bevolking?

Lees ook over Trumps bezoek aan China: Trump is opvallend mild voor China

Chinese analisten zeiden dat een enigszins vreedzaam verlopen bezoek het begin zou kunnen zijn van een relatie gebaseerd op „samenwerking door consultatie”, een relatie, waarin de grootmachten het eens zijn over belangrijke kwesties en elkaars invloedssferen respecteren. De Stille Oceaan is groot genoeg voor beide landen, zei president Xi Jinping.

In de marge van een APEC-conferentie in het Vietnamese Da Nang sloeg Trump een geheel andere toon aan. „We zullen het niet meer toelaten dat de VS worden uitgebuit. Bij mij komt Amerika altijd op de eerste plaats.”

Lees ook over Trumps bezoek aan Vietnam: Trump en Xi botsen over vrijhandel

Xi nam kort na Trump het woord en riep de APEC-landen op het multilateralisme hoog te houden. „Openheid betekent vooruitgang”, zei Xi. In tegenstelling tot Trump oogstte Xi met die woorden een staande ovatie, schreef The Washington Post.

Welke strategische keuze Trump in Azië ook maakt, zijn reis liet zien dat de ruimte die hij laat liggen, graag door anderen wordt opgevuld. Dat geldt voor Xi, dat gold ook voor de elf landen die besloten toch door te gaan met het handelsakkoord Trans-Pacific Partnership (TPP), waar Trump is uitgestapt.

Trump rondde zijn reis af met een bezoek aan de Filippijnen waar hij een belangrijke mededeling over Azië aankondigde. Voor woensdag, als hij weer thuis is.