Opinie

Haren laat zich niet zomaar opheffen

De Provincie Groningen wil dat de gemeente Haren wordt opgeheven en samengevoegd met Groningen en Ten Boer. Daarin laat het provinciebestuur zich niets gelegen aan het referendum en de beginselen van behoorlijk bestuur, menen en .

Foto Catrinus van der Veen / ANP

‘Democratie is mooi, democratie is prachtig, democratie is wat het volk wil. Iedere ochtend lees ik stomverbaasd in de krant wat ik nou weer wil.’ Aldus Wim Kan in één van zijn Oudejaarsconferences.

Niets aan de hand zolang het bij Kans milde verbazing kan blijven. Maar wanneer het door ons gekozen bestuur de evidente wil van de kiezer aan zijn laars lapt, daarbij niet terugschrikt voor leugen en bedrog, wanneer het voor die eigen wil geen enkel deugdelijk en redelijk argument wenst te geven en dat ook niet te geven valt, wanneer de bestuurslaag met de geringste democratische legitimatie – de Provincie – haar zin doordrijft tegen de manifeste wil van een Gemeente, de bestuurslaag die dichter bij de burger staat dan zijzelf of het Rijk, wanneer het haar staatsrechtelijke positie misbruikt voor desinformatie van parlement en regering – dan zal Kans verbazing zich transformeren in ergernis, frustratie en woede.

Wordt hier achter het masker van de democratie soms de mentaliteit van de absolute monarchie weer ingevoerd? Wij verklaren ons nader. Het provinciebestuur wil dat de gemeente Haren wordt opgeheven en samengevoegd met Groningen en Ten Boer. Hiertoe heeft het dictatoriaal aan Haren een herindeling van bovenaf opgelegd, hoewel in het provinciale collegeakkoord 2015-2019 en een hierop gebaseerd collegebesluit van 1 september 2015 is vastgelegd dat gemeenten niet tot herindeling zullen worden gedwongen.

Lees ook de conclusie van onderzoek uit 2016: fusie villadorp Haren en Groningen onnodig

Bestuurlijke willekeur

Het provinciebestuur ging ook voorbij aan de uitslag van een raadplegend referendum in 2014. Bij een opkomst van 74,5 procent wees bijna driekwart van de Harense kiezers (74,1 procent) een voorlopig raadsbesluit tot samenvoeging met Groningen en Ten Boer af. Bij de gelijktijdige gemeenteraadsverkiezing kwamen de partijen die tegen een fusie waren tweemaal zo sterk uit de bus als zij die daar wel voor waren.

Het provinciebestuur heeft bij de voorbereiding en vaststelling van het herindelingsadvies de Harense gemeenteraad en de bevolking stelselmatig genegeerd. Daarmee zijn de algemene beginselen van behoorlijk bestuur geschonden. Dat alles klemt des te meer omdat de wetgever bij een provinciale herindelingsprocedure helaas geen rol toekent aan de rechter. Er bestaat daarom geen rechtsbescherming tegen bestuurlijke willekeur van de Provincie.

Feiten en contra-argumenten die het provinciebestuur niet uitkwamen, werden genegeerd en buiten het herindelingsadvies aan minister Plasterk gehouden. Een voorbeeld. Het provinciebestuur wenste een zogenaamde ‘lichte samenvoeging’ van de drie gemeenten. Volgens het Beleidskader gemeentelijke herindeling is die alleen mogelijk als alle betrokken gemeenten hiermee instemmen. Gedeputeerde Staten vertelden evenwel in het (ontwerp)herindelingsadvies aan de Staten dat aan de voorwaarden van lichte samenvoeging werd voldaan, terwijl zij wisten dat dit een aperte leugen was. De gemeente Haren had zich immers hardnekkig tegen de herindeling en dus ook lichte samenvoeging verzet en evenmin afspraken gemaakt met Groningen en Ten Boer over de rechtspositie van het eigen personeel.

Desinformatie en framing

En dat is maar het topje van de ijsberg. In hun streven om de herindeling door te drijven hebben Gedeputeerde Staten – met name gedeputeerde Patrick Brouns – misleiding noch bedrog geschuwd. Hun berichtgeving aan de media, de Provinciale Staten en de wetgever is een web van halve en hele onwaarheden, van insinuaties, van zwartmakerij en het weglaten van lastige maar wel relevante feiten. Zo werd beweerd dat ‘Haren praktisch failliet is’ en ‘Haren zijn wettelijke taken niet aankan’; voorts: ‘de gemeentelijke agenda wordt bepaald door incidenten en individuele personen’, ‘van een krachtig bestuur mag je verwachten dat het inspeelt op toekomstige ontwikkelingen; daarvan is in Haren geen sprake’ en ‘het groene karakter van Haren is nu vooral zichtbaar door het onkruid dat tussen stoeptegels groeit’.

De framing dat de Harense huishouding een janboel is, waarin de Provincie orde op zaken moet stellen, doet gemeentebestuur en inwoners geen recht. In het jaarlijkse onderzoek van Elsevier Weekblad eindigde Haren namelijk (voor de zoveelste keer) in de top-3 van de beste Nederlandse woongemeenten. Haren komt in die onderzoeken altijd als beste woongemeente van de Noordelijke provincies uit de bus. Haren heeft zijn financiën op orde, terwijl juist Groningen in financieel zwaar weer zit: de jaarrekening over 2016 is door haar accountant afgekeurd.

Wij pleiten voor een onafhankelijk onderzoek naar het handelen van het provinciebestuur jegens Haren en haar inwoners. Uit zo’n onderzoek kan tevens lering worden getrokken voor toekomstige provinciale herindelingsprocedures, die op grond van het regeerakkoord in aantal zullen toenemen. Het belang hiervan stijgt dus ver uit boven wat zich in Groningen afspeelt.