Google voor WOII-materiaal moet ‘herinnering levend houden’

Op oorlogsbronnen.nl kun je meer dan tien miljoen stukken uit zo’n honderd oorlogsarchieven en -collecties doorzoeken.

Amerikaanse militairen met Nederlandse kinderen bij Velsen. Beeld uit de collectie van het NIOD, doorzoekbaar op oorlogsbronnen.nl Foto NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies

Het noodlottige Duitse ultimatum van 14 mei 1940 aan “den kommandant van Rotterdam”, de jaargang 1941 van de Telegraaf en een kinderboek over Adolf Hitler. Wie op zoek is naar dit soort historische bronnen uit de Tweede Wereldoorlog, hoeft niet meer archief na archief door te spitten. Ze zijn namelijk te vinden op oorlogsbronnen.nl, een soort Google voor WOII-archiefmateriaal. Sinds kort bevat de zoekmachine meer dan tien miljoen stukken, uit tientallen verschillende collecties.

Een index van oorlogsmateriaal met zo’n grote omvang bestond nog niet in Nederland. Dat moest veranderen, vond het Netwerk Oorlogsbronnen (NOB), de organisatie achter de zoekmachine. “Getuigen van de Tweede Wereldoorlog vallen weg. Bronnen zijn belangrijk om de herinnering levend te houden.” Het NOB begon daarom vorig jaar met de ontwikkeling van de zoekmachine, financieel gesteund door onder meer het ministerie van VWS.

De klus is niet eenvoudig. Nederlandse archieven, musea en bibliotheken met oorlogsmateriaal gebruiken tal van verschillende digitale archiefsystemen. En ze beschrijven hun stukken allemaal net even anders: wat de ene collectie een bunker noemt, noemt de andere een kazemat.

Speciale software

Om dat probleem op te lossen, gebruikt het NOB speciale software die in één keer door alle collecties heen zoekt en verbindingen legt tussen trefwoorden. Daardoor weet het systeem dat iemand die zoekt op de term ‘nazi’ niet alleen NIOD-stukken over dat onderwerp wil zien, maar bijvoorbeeld ook een koppelgesp van de Hitlerjugend uit het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek.

Vorige week plaatste het Nederlands Instituut voor Militaire Historie gevechtverslagen van de strijd tegen de Duitse troepen in 1940 online. Lees hier het stuk van NRC over dat archief.

Het is de bedoeling dat het aanbod van oorlogsbronnen.nl de komende jaren nog veel groter gaat worden. Van de ruim 430 Nederlandse oorlogscollecties zijn er nu zo’n honderd opgenomen in de zoekmachine. Uiteindelijk wil het NOB ook buitenlandse bronnen over Nederland toevoegen. Maar alles compleet krijgen wordt moeilijk: slechts tien procent van de Nederlandse oorlogsbronnen is gedigitaliseerd, en veel materiaal is nog niet of nauwelijks geïnventariseerd.