Bliksemdraad eindigt missie ‘Decisive Thunder’ voortijdig

Apache-helikopter

Zeer lage oefenvluchten met helikopters van Defensie mogen niet boven huizen worden uitgevoerd. Toch ging het maandag mis.

De Koninklijke Marechaussee onderzoekt het ongeluk met een Apache-helikopter in de buurt van Culemborg. Foto Sem van der Wal/ANP

Maandagavond werd opeens goed duidelijk waarom een groot deel van de oefeningen met Apache-helikopters van Defensie in het buitenland gehouden wordt: in het volle Nederland kan het nogal misgaan.

Bijna exact tien jaar na een soortgelijk incident vloog een helikopter rond half acht ’s avonds tijdens een oefenvlucht tegen een zogeheten bliksemdraad nabij het Betuwse Zoelmond. Die kabel viel op de elektriciteitskabel eronder. Als gevolg kwamen zo’n 24.000 huishoudens in de omgeving zonder stroom te zitten; vooral Culemborg werd zwaar getroffen. Na de stroomuitval richtten enkele jongeren er in het donker vernielingen aan. Gedurende de nacht werd de stroomvoorziening weer hersteld. Dinsdag kondigde de Onderzoeksraad voor Veiligheid een onderzoek naar de toedracht aan.

Apache-ongeluk

De helikopter, waarvan de piloten ongedeerd bleven, was afkomstig van de Brabantse vliegbasis Gilze-Rijen. Vanaf daar worden met enige regelmaat streng voorbereide, zeer lage oefenvluchten boven het Land van Maas en Waal uitgevoerd – een van de weinige plekken in Nederland waar dat, dankzij de geringe hoeveelheid bebouwing, mogelijk is. Over huizen vliegen mag niet tijdens de laagste onderdelen, die soms op slechts een paar meter hoogte plaatsvinden. Maandagavond ging het om de eerste dag van de oefening ‘Decisive Thunder’, waarbij piloten leerden omgaan met „het onderscheppen van een laagvliegende dreiging”.

Weinig weerstand

De bliksemdraad bracht de missie tot een vroegtijdig einde. De rest van de week wordt er nog wel verder geoefend, maar niet meer rondom Zoelmond, liet Defensie op dinsdag weten. Op het terrein bij Zoelmond wordt ook strafrechtelijk onderzoek gedaan.

Tegen de helikoptervluchten is in de regio over het algemeen weinig weerstand. De routes worden zo veel mogelijk afgewisseld en oefeningen vinden meestal maar een paar weken per jaar plaats. Per jaar komen er zo’n 2.500 klachten binnen over alle vluchten die Defensie in Nederland ver weg van reguliere luchtmachtbases uitvoert. Dat is dus op meer plekken dan alleen in het Land van Maas en Waal, en bovendien komt bijna de helft van de klachten van omwonenden die slechts één keer melding maken van overlast.

De vraag is nu of er, na een tweede crash, gevolgen zullen komen voor de vluchten in het gebied. In 2007 kwamen 30.000 huishoudens in de Bommelerwaard na een aanvaring bijna vijftig uur zonder stroom te zitten, omdat het gebied geen goede noodvoorziening kende. Dat is in maart van dit jaar opgelost. Defensie besloot na dat ongeluk om hoge obstakels nog beter te markeren op vliegkaarten; de piloten kregen taakstraffen wegens onoplettend en onvoorzichtig handelen. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeerde dat de vlucht destijds niet zorgvuldig genoeg was voorbereid.