Doorbraak in defensiebeleid EU

Europese Unie

Na jaren hun defensie te hebben verwaarloosd, gaan EU-lidstaten nu meer geld en vooral samen investeren in militaire capaciteit.

De ministers van Defensie van de EU-lidstaten nadat ze PESCO hebben ondertekend

Uit zorg over de groeiende onrust aan Europa’s buitengrenzen gaat de Europese Unie meer investeren in defensie en verregaand samenwerken op dit gebied. „Dreiging vanuit Rusland, geweld in het Midden-Oosten en grote migratiebewegingen in Afrika nopen Europa tot een sterkere defensie”, zei minister Halbe Zijlstra (VVD, Buitenlandse Zaken) in Brussel, waar maandag de afspraken tot samenwerking werden getekend.

Nederland behoort tot de kopgroep van 23 (van de 28) EU-landen die hun handtekening zetten onder de ‘Permanente Gestructureerde Samenwerkingsovereenkomst’ (Pesco). Het behelst meer en – vooral – gezamenlijke investeringen in moderne defensietechnologie, ondersteund door een Europees Defensiefonds dat met 5,5 miljard euro in kas projecten gaat cofinancieren.

Het moet leiden tot de ontwikkeling van nieuwe militaire technologie waarbij de nationale defensie-industrieën kennis en belangen bundelen. Daarnaast wordt gestreefd naar nauwere samenwerking tussen de EU en de NAVO. „Nooit eerder gingen we zo’n grote samenwerking op defensiegebied aan”, zei Ank Bijleveld (CDA, Defensie), met haar Europese collega’s ook aanwezig bij de historische ondertekening van de Pesco.

Sinds de Koude Oorlog stond de NAVO er niet zo slecht voor, aldus de AIV in een kritisch rapport. En de dreigingen zijn groot. Lees daarover: ‘Samenhang van de NAVO is broos’

Ongekend hoog tempo

Al jaren klagen de Verenigde Staten, de grootste geldschieter van de NAVO, over de ‘verslonzing’ van Europa’s defensie: te weinig geld, achterhaalde techniek en gevechtssystemen die niet op elkaar zijn afgestemd. Het heeft de slagkracht van de NAVO, waarvan de meeste EU-landen lid zijn, sterk verminderd, waarschuwde vorige week de Nederlandse Adviesraad Internationale Vraagstukken.

Inefficiëntie en onnodige doublures zijn de grootste problemen. Binnen de EU zijn er 17 tanktypes in gebruik. In de VS slechts één. In Europa vliegen twintig verschillende gevechtsvliegtuigen. In de VS zes.

„Een aanzienlijk deel van de 200 miljard euro die de EU-landen bij elkaar opgeteld jaarlijks uitgeven, is weggegooid geld”, zegt Sven Biscop van het Brusselse Egmont-instituut voor internationale betrekkingen.

Altijd lag wel een land dwars als het om defensiesamenwerking ging, zegt Biscop. „Uit angst voor het verlies van soevereiniteit of om de eigen nationale defensie-industrie te beschermen, ging men op de rem staan. Dat de afspraken nu in hoog tempo tot stand zijn gekomen is ongekend.”

De dreiging van de Amerikaanse president Trump om „de stekker uit de NAVO te trekken” is volgens Biscop de grootste impuls van de plotse dadendrang in de EU. Andere factoren zijn de zorgen over de verslechterde verhouding met NAVO-bondgenoot Turkije en de Brexit, waardoor militaire grootmacht Verenigd Koninkrijk de EU in 2019 verlaat.

Militaire snelweg

Van de eerste voorstellen tot samenwerking springt er één in het oog: het Nederlandse plan om de militaire infrastructuur in Europa te verbouwen. „We hebben een soort militaire snelweg nodig”, zegt minister Bijleveld, „waarover we zonder hindernissen troepen en materieel door Europa kunnen verplaatsen.”

Sinds 1989, het einde van de Koude Oorlog, „verwaarlozen we onze militaire infrastructuur”, zeggen NAVO-diplomaten op het Brusselse hoofdkwartier van het bondgenootschap. „Hoe bizar het ook klinkt: we kampen met de vraag hoe je een tank in Europa van a naar b krijgt.”

Als reactie op de Russische inname van de Oekraïense Krim werd de NAVO-flitsmacht opgericht, die in twee dagen tijd operationeel moet zijn in geval van dreiging aan Europa’s oostflank. Maar in de praktijk stuit militair transport op grote logistieke problemen. Aan Europa’s binnengrenzen zijn er wachttijden door taaie procedures rond vergunningen. Bruggen, die tijdens de Koude Oorlog nog berekend waren op het gewicht van een tank, voldoen niet langer. Treinrails in Europa sluiten niet op elkaar aan. „De Amerikanen schrokken zich onlangs rot toen ze tanks uitlaadden in de Duitse havenstad Bremen”, vertelt een bron bij de NAVO. „De bedoeling was om ze in twee dagen in Oost-Polen te krijgen. Maar de tanks deden er twee wéken over.”

In jonge NAVO-landen in Oost-Europa staan nog veel viaducten die dateren uit de tijd van het Warschaupact, de toenmalige sovjet-tegenpool van de NAVO. De viaducthoogte werd toen afgestemd op Warschaupact-voertuigen; die van de NAVO konden er nooit onderdoor.

Veel moet dus opnieuw worden opgebouwd. „Een enorme klus” waarvan ze bij de NAVO hopen dat de EU die op zich neemt. „Als er met EU-subsidie een brug in Oost-Europa wordt gebouwd, dan graag vooraf even overleg. Want er moet wel een tank van ons overheen kunnen.”

Bekijk ook onze video: wat moet de NAVO met al dat geld?