Liepen er echt ‘60.000 neo-fascisten’ door Warschau?

Polen

De jaarlijkse onafhankelijkheidsmars in Warschau wekt internationale opschudding vanwege de racistische en extreem-rechtse spandoeken die worden meegedragen.

Demonstranten dragen Poolse vlaggen tijdens de jaarlijkse onafhankelijkheidsmars, georganiseerd door extreem-rechtse, nationalistische groepen. Foto Adam Stepien via Reuters

Een dichte rood-grijze nevel verspreidde zich zaterdag boven de hoofden van de tienduizenden aanwezigen bij de Onafhankelijkheidsmars in de Poolse hoofdstad Warschau. De rookpluimen van het Bengaals vuurwerk in de handen van jonge en vaak gemaskerde demonstranten, wekten een intimiderende indruk. Grimmiger nog waren de extreem-rechtse insignes en slogans in de optocht die de wedergeboorte van de Poolse natie in 1918 herdacht. In de deinende massa rood-witte Poolse vlaggen kwamen spandoeken voorbij met boodschappen als „een blank Europa van broederlijke naties”, „puur bloed” en „stop de islamisering van Polen”.

De internationale verspreiding van de beelden maakte het jaarlijkse evenement tot een symbool van de opmars van extreem-rechts in Midden-Europa. Op sociale media was de Poolse mars van „60.000 neo-fascisten” afgelopen weekend een veelbesproken item.

Foto Jacek Turczyk/EPA
Foto Jacek Turczyk/EPA
Foto Czarek Sokolowski/AP

Commentatoren

Veel Poolse commentatoren, ook ter linkerzijde, zijn genuanceerder. De Onafhankelijkheidsmars wordt al sinds 2010 georganiseerd door enkele extreem-rechtse bewegingen. De opkomst lijkt niet spectaculair te stijgen. Officiële schattingen over zaterdag liepen uiteen tussen 30.000 en 60.000. Een woordvoerster van het stadsbestuur van Warschau verklaarde dat „veel minder” mensen opdaagden dan voorgaande jaren.

Bovendien zou een meerderheid van de deelnemers aan het evenement met als slogan „Wij Willen God” gewone Polen zijn met nationalistische overtuiging. Velen onder hen benadrukten zaterdag tegenover journalisten dat ze niet meeliepen om steun te betuigen aan fascistische bewegingen.

En toch: de aanwezigheid van gewone burgers bij een optocht die georganiseerd wordt door extreem-rechts en ook nog eens neo-fascisten uit heel Europa aantrekt: het belichaamt volgens critici wel hoe salonfähig de ultra-nationalisten inmiddels zijn in Polen.

Dat is een ontwikkeling waar velen de nationaal-conservatieve regering van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) voor verantwoordelijk achten. PiS-politici en bevriende media zouden met vijandige retoriek over islamitische vluchtelingen xenofobie aanmoedigen. Dit terwijl Polen nauwelijks vluchtelingen uit het Midden-Oosten heeft. Voor extreem-rechtse uitspattingen heeft het regeringskamp volgens critici dan weer nauwelijks oog.

Lees ook: Polen: van bondgenoot tot zorgenkind, over Polen en Brussel die op ramkoers liggen.

Regeringspartij

Publieke omroep TVP, die sterk onder invloed van de regeringspartij staat, besteedde zaterdag veel aandacht aan de optocht en sprak over een „geweldige mars van patriotten”.

Minister van Binnenlandse Zaken Mariusz Blaszczak noemde de mars op een persconferentie „een prachtig gezicht”. Op de vraag wat hij vond van de racistische slogans, antwoordde Blaszczak dat hij deze „persoonlijk niet gezien had”. De al te kritische vragen van de pers getuigden volgens de minister van politieke vooringenomenheid.

Linkse demonstranten hielden zaterdag een veel kleinere tegenbetoging. Daarbij werden enkele vrouwen die anti-fascistische slogans scandeerden, aangevallen door extreem-rechtse activisten. Maar in vergelijking met voorgaande jaren bleef het geweld beperkt.

Demonstranten doen mee in een anti-fascistische betoging. Foto Marcin Obara/EPA