Commentaar

Saoedi-arabië

Kroonprins met dadendrang wakkert onrust in regio aan

Regionale grootmacht en tevens familiebedrijf-met-olierijkdom, Saoedi-Arabië, ondergaat in een razend tempo veranderingen die zowel voor de Saoediërs als voor de regio grote gevolgen kunnen hebben. En die zijn niet allemaal even positief.

Neem de gebeurtenissen van zaterdag 4 november 2017. In een Saoedische variant op de nacht van de lange messen werden vijfhonderd leden van de elite opgepakt onder de vlag van corruptiebestrijding. Onder de arrestanten waren 11 prinsen en 38 hoge functionarissen. Een aantal verdachten zou, in elk geval tijdelijk, onder huisarrest zijn geplaatst in het luxueuze Ritz-Carlton hotel in Riad.

De lange arm van Saoedi-Arabië werd die dag zichtbaar in het opzienbarende terugtreden van Saad Hariri, de premier van Libanon. Hij kondigde in de Saoedische hoofdstad aan dat hij zich in eigen land niet langer veilig voelde en zich gedwongen zag zijn functie neer te leggen. Er zou een aanslag op zijn leven beraamd worden. Sindsdien vragen de Libanezen zich af waar hun premier is en wanneer en of hij weer terugkomt. Hariri leidde in Libanon een regime waarin, simpel gezegd, door Riad gesteunde sunnieten en de door Iran gesteunde shi’ieten van Hezbollah een precair, maar werkbaar evenwicht hadden gevonden.

En dan was er nog een raket die de lange afstand van Jemen, naar Saoedi-Arabië aflegde en die door de Saoediërs uit de lucht werd gehaald. Saoedi-Arabië is verwikkeld in een lang gevecht met de shi’itische Houthi’s in Jemen, een strijd die inmiddels heeft geleid tot een humanitaire ramp.

Prinsen achter slot en grendel, een premier van een bevriend land die tot verbazing van zijn landgenoten naar Riad vlucht en betrokkenheid bij een slepend gewapend conflict. Wat is gaande in Saoedi-Arabië?

In het huidige Saoedi-Arabië speelt de jonge kroonprins Mohammed bin Salman een cruciale rol, meer dan zijn 81-jarige vader. De 32-jarige MBS, die pas in juni werd benoemd, wil het land in spectaculair tempo klaarstomen voor de toekomst, op zijn eigen autoritaire manier. Een toekomst waarin een uiterst jonge bevolking - zeventig procent van de Saoediërs is jonger dan dertig – minder leunt op olierijkdom.

Voor MBS is niet veel heilig. Traditioneel is de macht verdeeld over de verschillende takken van de koninklijke familie. MBS is bezig de macht te concentreren in handen van één tak. Een aantal arrestanten van 4 november was prominente lid van andere takken, zoals de aanvoerder van de Nationale Garde. MBS heeft nu leger, veiligheidsdienst en Garde onder controle.

Terwijl hij met één hand macht concentreert, geeft hij met de andere meer vrijheid, ook aan vrouwen. Eerst werd de functie van de mannelijke voogd teruggedrongen; binnenkort krijgen vrouwen het recht om zelf auto te rijden – een belangrijke symbolische overwinning. Ook wil hij een gematigder invloed van de islam op de samenleving, nadat eerder de religieuze politie al bevoegdheden moest afstaan.

Hoever wervelwind MBS met zijn vernieuwingsdrang zal komen is de vraag. Zal de elite zich zo maar van haar privileges laten beroven en hoe zal de geestelijkheid reageren? Belangrijker voor de regio en de wereld is het buitenlandbeleid van MBS – en dat ziet er niet bepaald geruststellend uit.

De oorlog in Jemen, een hooglopend conflict met Qatar, dat onder meer werd gestraft omdat het Iran zou steunen, en de zaak-Hariri duiden op het doelbewust aanwakkeren van de machtsstrijd met Iran. De Jemenitische raket was volgens Riad van Iraanse makelij. En Libanon werd na Hariri’s vertrek als vijand bestempeld. Bahrein, Koeweit en Saoedi-Arabië zelf hebben hun onderdanen inmiddels opgeroepen Libanon te verlaten. Het Midden-Oosten is er deze week niet stabieler op geworden – hoe sympathiek sommige initiatieven van MBS op het eerste gezicht ook overkomen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.