Recht & Onrecht

Lokale handhaving ongestoord laten groeien is onverantwoord

De aanpak van lokale onveiligheid loopt niet goed. De nationale politie trekt zich terug en gemeenten vullen het gat ieder voor zich. Een nieuwe koers is nodig, schrijft Kees van der Vijver in de Politiecolumn.

loon op zand BOA luc roosen op zoek naar illegaal gedumpt afval foto rien zilvold

De nationale politie concentreert zich in steeds sterkere mate op grote thema’s als drugs, terrorisme,  georganiseerde misdaad en internetcriminaliteit. Terecht. Het gaat hier om ernstige problemen. Alleen al de drugsscenes met hun oorlogen en liquidaties, met de vervaardiging, handel en smokkel, en de laatste jaren ook nog de invlechting van de onderwereld in de bovenwereld en het witwassen. Los van de ernst gaat het ook om problemen die complex zijn en een zeer arbeidsintensieve aanpak  vereisen als men ze serieus ter hand wil nemen.

Minder aandacht

Het voordeel van een nationaal georganiseerde politie is dat die (in ieder geval qua personeel) relatief gemakkelijk op deze zaken kan inspelen. Maar dat betekent wel dat de aandacht voor andere onderwerpen minder wordt. Zo heeft de politie zich voor een belangrijk deel teruggetrokken uit het lokale veiligheidsniveau: er is weinig prioriteit voor lokale problemen, bureaus worden gesloten, surveillance is voor alles per auto en reactief (reagerend op meldingen), aangevers van criminaliteit worden ingepast in de efficiëntie van de automatiseringsprotocollen. Weliswaar zijn er op het lokale niveau wijkagenten, waarvan het belang in de Politiewet nadrukkelijk is vastgelegd, maar in de praktijk blijkt dat niet altijd even soepel te verlopen. Wijkagenten zijn er niet altijd en als zij er wèl zijn hebben zij vaak onvoldoende gelegenheid om in hun wijk te zijn. Bovendien zijn zij maar in een beperkt deel van de lokale veiligheidsproblematiek actief.

En dat terwijl ook lokale onveiligheidsproblemen in aard en omvang toenemen. Dat gaat voor een deel om problemen die altijd al speelden zoals overlast van jongeren, burenruzies, verkeersonveiligheid, parkeren en relatief kleine criminaliteit. Maar ook de ‘grote’ problemen hebben een lokale uitstraling: liquidaties vinden gewoon in woonwijken plaats, de invlechting van de onderwereld gebeurt in lokale gemeenschappen, vervaardiging van en handel in drugs omsluiten steeds vaker ‘gewone’ burgers. Het ronselen van Jihad-gangers en het voorbereiden van terroristische acties vinden plaats in specifieke lokale segmenten van de samenleving.

Polarisatie

Daarnaast krijgen gemeenten steeds meer te maken met spanningen in wijken als gevolg van differentiatie van normen, van integratieproblemen en van ongelijkheid, verharding en polarisatie in de samenleving.  Hun beleid krijgt meer en meer betrekking op onveiligheid, zowel politiek als bestuurlijk.

Mede door de terugtrekkende politie zijn gemeenten zelf meer gaan investeren in de aanpak van  lokale onveiligheid. Handhaving, maar ook toezicht, verkeersregeling en opsporing. Het aantal buitengewone opsporingsambtenaren groeit. Onontkoombaar geven gemeenten deze lokale veiligheidszorg op verschillende manieren vorm. Zij hebben uiteenlopende problemen, prioriteiten en mogelijkheden. Dat er verschillen zijn is niet erg. De aanpak kan op die manier worden afgestemd op de lokale behoefte. Maar er is ook afstemming nodig, bijvoorbeeld met naburige gemeenten of met de politie. Beide vormen een probleem. Afstemming tussen gemeenten vindt niet of nauwelijks plaats en de verhouding tussen lokale handhavers en politie is vrijwel zonder uitzondering slecht.

Lokale handhaving

Gemeenten hebben onderkend dat een zekere afstemming belangrijk is, al was het maar het uniform dat de lokale handhavers dragen. Maar dat zal niet voldoende zijn. De lokale handhaving zal zich in de toekomst verder gaan ontwikkelen. De vraag is hoe. Moeten de lokale handhavers worden ondergebracht bij de nationale politie, zoals de Stichting Maatschappij en Veiligheid voorstaat? Of moet er een nieuwe gemeentepolitie ontstaan? En moet die ressorteren onder de burgemeester, ook als die straks wellicht wordt gekozen?

Over deze vragen moet worden nagedacht. Het vrijwel ongestuurd laten groeien van de lokale veiligheidszorg is onverantwoord. Daarvoor zijn de maatschappelijke belangen te groot.

De Politiecolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld.

Blogger

Kees van der Vijver

Kees van der Vijver (1948), was hoogleraar Politie- en Veiligheidsstudies aan de Universiteit Twente, tevens directeur Instituut voor Maatschappelijke Veiligheidsvraagstukken van de UT. Daarvoor werkte hij als directeur Stichting Maatschappij en Veiligheid, commissaris van politie in Amsterdam, wetenschappelijk onderzoeker ministerie van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties en inspecteur van politie in Velsen.