‘Langdradig’ of toch ‘magisch’? De lezers kozen: De mensengenezer

Werd het Marijke Schermer of Koen Peeters? Een jury van ongeveer vijftig boekenlezers bepaalde donderdag in een vurig debat wie de ECI Lezersprijs 2017 won.

Koen Peeters ontving de ECI Lezersprijs 2017 uit handen van bestuursvoorzitter Winnie Sorgdrager. Foto Roy Beusker

De eerste lezer die haar zegje mag doen is duidelijk over de roman De mensengenezer van Koen Peeters: „Dit moet niet de winnaar worden.” En deze lezer komt, zoals de gespreksleider opmerkt, nota bene uit de Westhoek, de West-Vlaamse streek waar de roman zich afspeelt! „Dat werd wel goed getypeerd”, zei de Vlaamse, donderdagmiddag in Den Haag. Maar dat de roman „een beetje langdradig” was en dat ze „te veel moeite moest doen om te blijven lezen”, woog zwaarder.

Maar haar oordeel kon de anderen uiteindelijk niet van de wijs brengen: aan het begin van de avond verkoos een meerderheid van de bijna vijftigkoppige lezersjury van de ECI Literatuurprijs Peeters’ boek als winnaar. De Vlaming ontving ’s avonds voor De mensengenezer de grote prijs van de vakjury, ter waarde van 50.000 euro, én de prijs van de lezersjury, die 10.000 euro waard is.

Met een kleine meerderheid van stemmen, dat wel. De mensengenezer kreeg 17 stemmen, iets meer dan Noodweer van Marijke Schermer (14 stemmen) en De waren van Daniël Rovers (12 stemmen). De discussie was vurig en verbeten: alle zes genomineerden, die de vakjury had bepaald, hadden fervente aanhangers onder de vijftig leden van de Lezersjury. Zij waren, als veellezers die NRC of het Vlaamse tijdschrift HUMO lezen, uitgekozen uit 700 aanmeldingen. Onder hen zowel een private banker, een transportcoördinator als docenten en informatici.

Midden in de actualiteit

Het boek van Marijke Schermer, over een vrouw die twaalf jaar na dato geconfronteerd wordt met een pijnlijk verzwegen verkrachtingstrauma, was volgens een lerares in het speciaal onderwijs een boek dat „onder je huid gaat zitten”. Ze was bij Schermer onder de indruk van „hoe een boek je kan pakken, waardoor je er bijna onderdeel van wordt”. Daarop stelde een ander dat het verhaal „voorspelbaar” was, waarop iemand reageerde dat het „niet zozeer voorspelbaar, maar wel dik aangezet” was. Een Vlaamse student vond juist dat Noodweer „heel vlot geschreven en daardoor gemakkelijk lijkt, maar daaronder toch heel complex is”. Een Vlaamse lezeres wees er nog op dat het onderwerp, zwijgen over seksueel grensoverschrijdend gedrag, „midden in de actualiteit” stond.

Student versus ambtenaar

De verhalenbundel Halleluja van Annelies Verbeke werd door een jonge lezeres bewonderd om „hoe ze in een paar zinnen een complete persoonlijkheid neerzet”, maar werd door anderen te wisselvallig bevonden. De stijl van Huub Beurskens’ Eindeloos eiland kreeg grote complimenten: „L’art pour l’art”, vond een Nederlandse lezer, „en dat bedoel ik positief: zoals een abstract schilderij grote kunst kan zijn”. Peter Terrins Yucca kwam „veelbelovend op gang”, maar de gehoopte „samensmelting van de twee verhaallijnen was dunnetjes”. Toch vielen die drie boeken na de eerste stemronde af.

De waren van Daniël Rovers maakte veel los: de roman gaat over oude vrienden die de waarde van hun voorbije liefdesrelaties afzetten tegen de volgehouden vriendschappen, „waardoor de roman me het gevoel gaf dat het niet erg is om liefdes te verliezen”, zei een jonge Nederlandse. Een rechtenstudent bewonderde Rovers’ beginzin: dat was „de mooiste zin die ik in deze zes boeken heb gelezen”. De rijksambtenaar naast hem vond dat juist „bombastische mooischrijverij”.

Vlaanderen-Nederland

Aan de Vlaamse kant van de zaal was toch De mensengenezer favoriet. Kwam dat – vanwege de Westhoek en de Belgische koloniale geschiedenis in Congo – door de thematiek? „Ik voelde me er meteen thuis”, zei de transportcoördinator. Een oudere heer die in zijn omgeving „jarenlang de verhalen van ex-kolonialen had gehoord”, vond de „magie van die verhalen volledig terug” in Peeters’ roman.

Geen ander boek verdeelde de groep zózeer in nationale kampen (uiteindelijk kwam ongeveer driekwart van de winnende stemmen uit Vlaamse hoek), al had Peeters ook hartstochtelijke fans uit Nederland. „Het gaat niet over Vlaanderen of Congo, maar over het noodlot en de onzichtbare krachten die ons in het dagelijks leven sturen”, vond een Nederlandse met Russische afkomst, die het gloedvolste betoog hield. „De magie van dat moeilijk kenbare heeft hij heel mooi verwoord.” Even later werd er gestemd, en toen kon Peeters’ naam op de cheque geschreven worden.