De auto eruit, de loopriksja erin

Verkeer in Kolkata

Kolkata is de minst toegankelijke autostad ter wereld, zegt onderzoek. Thijs van den Boomen neemt de proef op de som.

‘Benenwagen’ in Kolkata, de enige stad in India waar het nog krioelt van de loopriksja’s. Foto iStock

In eerste instantie geloof je het niet: een wereldwijde studie die steden wil helpen om wegen veiliger, schoner en efficiënter te maken… voor auto’s. Is de fiets niet de heilige graal van de moderne stad, al dan niet gecombineerd met snel openbaar vervoer? Maar zo vreemd is de studie niet als je naar de opdrachtgever kijkt: een Berlijns auto-onderdelenverzendhuis.

De eerste plaats van de tophonderd is stevig in Duitse handen. Nee, niet Berlijn, maar van Düsseldorf, dat zijn centrum heeft ondertunneld zodat je vanuit een van de vele parkeergarages alleen de lift hoeft te nemen om te shoppen. Dubai staat door zijn goedkope benzine en verkeersveiligheid op twee; Amsterdam dankzij schone lucht en ‘geringe’ agressie op de weg op plaats achttien. Interessanter is de vraag hoe het zit het met nummer honderd, de hekkensluiter Kolkata (voorheen: Calcutta). Kan en moet die stad inderdaad wat leren van de andere steden?

De rit van het vliegveld naar het centrum valt mee: ondanks de regenplassen en een overstekende kudde geiten ben ik er in 35 minuten, een gemiddelde van bijna 26 kilometer per uur. Oké, het is half zes ’s ochtends en de taxichauffeur zet er de sokken in, maar met deze score zou Kolkata zich kunnen meten met Kopenhagen.

Overdag blijkt de situatie nog dramatischer dan de cijfers suggereren: het woord file is een eufemisme voor de muurvaste knoop waarin het verkeer zich steeds opnieuw legt. En de Duitsers blijken in hun onderzoek een criterium over het hoofd te hebben gezien: getoeter. Oorverdovend is de strijd op de claxon tussen auto’s, bussen, brommers, motorriksja’s: zelfs de fietsriksja’s mengen zich met knijptoeters en elektrische sirenes in de kakofonie.

En áls het rijdt, dan meteen ook vol gas, de gemeen steile verkeersdrempels – die bij een wegblokkade niet zouden misstaan – ten spijt. De inwoners van Kolkata zijn kampioen in het dichtrijden van elk gaatje: links of rechts rijden is een keuze, borden en stoplichten zijn suggesties. Politievrijwilligers moeten er soms aan te pas komen om voetgangers over een zebrapad te loodsen. Loslopende koeien heeft Kolkata gelukkig niet veel, maar als enige stad in India krioelt het hier nog van de loopriksja’s die het woord stapvoets niet anders dan letterlijk kunnen nemen.

Flinke verkeersdoorbraken maken, gescheiden rijbanen en die loopriksja’s eruit, zouden de Duitsers waarschijnlijk adviseren. Maar juist loopriksja’s nemen nauwelijks plaats in, ze zijn ongelofelijk wendbaar en kunnen mensen en goederen tot bijna in de winkel afleveren. Je moet je koloniale schuldgevoel even overwinnen, maar dan troon je, gewiegd op grote bladveren, mooi boven het verkeer.

En je veroorzaakt geen vervuiling, zelfs geen akoestische, want riskja’s zijn zo simpel dat zelfs een toeter ontbreekt. De auto eruit, de loopriksja erin, te beginnen in Kolkata.