Alleen de wethouder is nog enthousiast over Lelystad Airport

Luchtvaart

De weerstand tegen uitbreiding van vliegveld Lelystad neemt toe. Onhandig opereren van het ministerie speelt de critici in de kaart.

Foto Bram Petreaus

De rollen waren omgedraaid, donderdagmiddag in een van de commissiezalen van de Tweede Kamer. Waar normaliter bewindspersoon en ambtenaren tegenover Kamerleden zitten, zaten nu leden van actiegroep HoogOverijssel. Het burgercomité verzet zich tegen lage vliegroutes voor Lelystad Airport. Op de eerste rij van de publieke tribune zat de directeur Luchtvaart van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Hij moest aanhoren hoe de actiegroep in opdracht van het ministerie verricht onderzoek onderuit haalde.

De spiegeling is tekenend voor de huidige situatie rond Lelystad Airport, het polderveld dat nu wordt uitgebreid om vanaf april 2019 als dependance van Schiphol te kunnen fungeren. Het ministerie zit in de verdediging. Tegenstanders van de uitbreiding, of van de manier waarop die uitbreiding nu gepland is, winnen terrein. Zaterdag organiseren vier actiegroepen, actief van Friesland tot de Veluwe, een manifestatie bij het vliegveld.

Zowel in de publieke opinie als in de politiek lijkt sprake van een kanteling. Groei van de luchtvaart is niet langer vanzelfsprekend. De weerstand tegen vermeende arrogantie en misleiding van Schiphol neemt toe. De door oud-minister Pieter Winsemius gemunte term ‘schiphollen’ – voor een overheid die burgers die niet serieus neemt en teleurstelt door afspraken niet na te komen – is binnen een paar weken ingeburgerd. Een satirisch tv-item van Arjen Lubach, met kritiek op Schiphol en dochterbedrijf Lelystad, wordt veel geprezen en gedeeld.

Tekort aan expertise

Het zijn niet alleen buitenstaanders die de critici vleugels geven. PvdA-Kamerlid Sharon Dijksma, tot voor kort als staatssecretaris verantwoordelijk voor Lelystad, was zondag te gast bij een politieke talkshow in het Twentse Diepenheim. Op het ministerie zijn fouten gemaakt door een tekort aan expertise, zei ze. Door gebrek aan deskundige ambtenaren „ben je als departement degene die te snel achter de feiten aan loopt”.

Pijnlijk genoeg beschikken de veelal oudere vrijwilligers van de bewonerscomités wel over de tijd en de kennis om onderzoeken door te ploegen. GroenLinks en de regeringspartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hebben inmiddels opheldering gevraagd aan minister Cora van Nieuwenhuizen over de volgens D66-Kamerlid Jan Paternotte „bizarre uitspraken” van Dijksma.

Vlak voor haar vertrek had Dijksma de Kamer al moeten melden dat er sprake was van „enkele onvolkomenheden” in de milieueffectrapportage (MER) voor Lelystad Airport. Ze verwachtte niet dat een nieuwe MER nodig was en voorzag meer geluidshinder voor slechts twee woningen. De Commissie m.e.r., de instantie die rapportages beoordeelt, stelt desgevraagd dat de bestaande MER moet worden „geactualiseerd”.

Voor HoogOverijssel gaat dat niet ver genoeg. In de Tweede Kamer maakte Leon Adegeest, een van de experts van de actiegroep, aan de Kamerleden duidelijk dat de MER minstens zeven forse fouten bevat. Adegeest wil niet uitgaan van kwade opzet, maar „alle fouten vallen wel dezelfde kant op, namelijk richting minder geluidsoverlast”.

HoogOverijssel en de andere groepen willen dat Lelystad pas opent als het luchtruim opnieuw is ingedeeld, met andere vliegroutes. Die herziening is niet eerder klaar dan 2023. Tussen 2019 en 2023 moeten de vliegtuigen van en naar Lelystad laag vliegen om het verkeer van en naar Schiphol niet te storen.

Ook de nieuwe minister heeft al een mea culpa uitgesproken. Van Nieuwenhuizen reageerde vorige week op een reportage van EenVandaag, waaruit bleek dat 27 van 32 ondervraagde gemeenten ontevreden zijn over de voorlichting door het ministerie. Door de opening in april 2019, nodig om Schiphol te ontlasten voordat de zomerdrukte begint, ontstaat volgens de minister „tijdsdruk op het proces, die als we terugkijken van invloed is geweest op de zorgvuldigheid van het doorlopen proces van informeren en raadplegen van inwoners en overheden”. Van Nieuwenhuizen „vindt het belangrijk dat bewoners, gemeenten en regio’s in het vervolgproces beter geïnformeerd en geraadpleegd worden”.

Het ministerie zet alle zeilen bij. De een na hoogste ambtenaar, voormalig Rijkswaterstaat-baas Jan Hendrik Dronkers, voert nu de regie over Schiphol, Lelystad en de luchtruimherziening. Een tweede topambtenaar met „doorzettingsmacht” wordt binnenkort aangesteld. De actiegroepen mogen adviseren over de omstreden aansluitroutes op hogere vliegroutes. Ook adviseren zij over de internetconsultatie die vorige week werd afgesloten en 6.700 reacties heeft opgeleverd.

Veel inwoners zien een vakantieluchthaven dicht bij huis wel zitten

Ondanks deze herstelwerkzaamheden van het ministerie is de kans groot dat opening in 2019 niet lukt. Er zijn namelijk nog veel meer obstakels dan alleen gebrek aan inspraak en foute berekeningen.

Vogelbescherming Nederland voorziet onveilig vliegen en dode vogels door aanvaringen met vogels. Brancheorganisatie Recron vreest economische schade voor het toerisme in Overijssel en op de Veluwe. Luchtverkeersleiding Nederland zorgde al voor een jaar vertraging door te weinig mensen (en een salarisconflict met de overheid), mogelijk schiet de capaciteit weer tekort.

Slotcoördinatie, de toewijzing van start- en landingstijden aan maatschappijen, vergt anderhalf jaar voorbereiding en is nog niet in gang gezet. Als maatschappijen met dwang moeten worden verplaatst van Schiphol naar Lelystad, is een verkeersverdelingsregel nodig. Goedkeuring van de Europese Commissie voor zo’n regel is allerminst zeker. En dan zijn er vraagtekens bij de financiële haalbaarheid van het vliegveld, dat pas op termijn een substantieel aantal vakantievluchten van Schiphol kan overnemen.

Ook lastig: Schiphol-baas Jos Nijhuis vertrekt voortijdig, uiterlijk eind maart 2018. Met Dijksma was hij de grootste pleitbezorger van opening in april 2019. Zij is weg, hij gaat weg. De lobby voor Lelystad leunt nu op de schouders van Jop Fackeldey, wethouder van Lelystad. Hij toonde zich donderdag tevreden over een steekproef van dagblad De Stentor: 46 procent van 500 lezers juicht uitbreiding van Lelystad Airport toe. Fackeldey is niet verbaasd: „Veel inwoners zien een vakantieluchthaven dicht bij huis wel zitten.”

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel was sprake van ruim 3.200 reacties op de internetconsultatie van het ministerie. Dat aantal betreft alleen de openbare reacties.