Tijd heelt alle wonden, maar overdag gaat het sneller

Biologische klok Wie zich overdag in zijn vinger snijdt, geneest tot 60 procent sneller dan wie ’s nachts een snijwond oploopt.

Foto Karen Mower/Getty

Wonden die overdag ontstaan helen wel 60 procent sneller dan letsel dat mensen ’s nachts oplopen. De interne biologische klok in huidcellen is daarvoor verantwoordelijk. Dat blijkt uit onderzoek van Britse biologen van het Medical Research Council Laboratory of Molecular Biology in Cambridge die hun resultaten woensdag publiceerden in Science Translational Medicine.

Mens en dier hebben een centrale biologische klok die vanuit de hersenen allerlei stofwisselingsprocessen in het lichaam aanstuurt, ruwweg in het 24-uursritme van dag en nacht. Daarnaast hebben sommige cellen in het lichaam ook een eigen interne klok (die ook ongeveer een ritme van 24 uur aanhoudt). Deze zogeheten perifere klok stuurt belangrijke processen in de cel aan, zoals de celdeling en de opslag of aanmaak van voedingsstoffen.

Het verschilt per type cel, hoe groot die invloed van de biologische klok is. In levercellen van muizen bleek de activiteit van wel 3.000 genen het ritme van de interne biologische klok te volgen. Bij fibroblasten (een bepaald type huidcellen) bleken er slechts elf genen te oscilleren in een 24-uursritme.

Hoe weinig dat er ook zijn, het is toch niet zonder betekenis, tonen de Britse onderzoekers nu aan. Fibroblasten blijken onder invloed van de klok overdag veel actiever. Ze maken meer actine en collageen aan en dat bevordert de wondgenezing. Bovendien migreren ze sneller naar de wond. Dat effect zagen de onderzoekers in celkweken van fibroblasten. Ze zagen het ook bij muizen, maar die dieren hebben ’s nachts de actiefste wondheling – het zijn nachtdieren.

Keratinocyten, een ander type huidcellen, bleken in kweek ook een dag- en nachtverschil in helend vermogen te hebben. Huidbeschadigingen herstellen in celkweken ruwweg twee keer zo snel in de actieve fase (dag bij de mens, nacht bij de muis).

Dat strookt met verschillen in genezingssnelheid in een database met 118 brandwondenslachtoffers: een ’s nachts opgelopen brandwond deed er gemiddeld 28 dagen over om te helen, een dagwond slechts 17 dagen.

De onderzoekers schrijven dat de biologische klok van patiënten voorafgaand een operatie mogelijk kan worden bijgesteld, voor een zo spoedig mogelijk herstel. Ze suggereren dat het lokaal kan met ‘chronoactieve’ medicijnen. De operatieplek vooraf insmeren met glucocorticosteroïdenzalf zou kunnen helpen.