‘Iedereen sterft op zijn eigen manier.’ Rustgevende gedachte?

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

‘Het grietje dat had omgekeken’, zo noemt de als Amerikaanse soldaat vermomde Duitse soldaat Mathias het zevenjarige Joodse meisje Renée, dat hij moest executeren in het bos. Dat deed hij niet. In plaats van op haar schoot hij op zijn kameraad. Zonder dat hij zijn eigen beweegredenen begrijpt – voor het doodschieten van een maat en het redden van een Jodin kon hij onthoofd worden – besluit hij het meisje te helpen de oorlog te overleven. Zo begint Vandaag leven we nog van schrijver en scenarist Emmanuelle Pirotte. De film Today We Live is gebaseerd op deze roman, die speelt aan het einde van de Tweede Wereldoorlog bij het Ardennenoffensief.

Emmanuelle Pirotte: Vandaag leven we nog. Oorspronkeleijke titel Today We Live. Vertaald uit het Frans door Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre. Cargo, 208 blz. € 19,99

Wat houdt doodgaan in? Waarom gaan we dood? Waarom ervaren we zoveel verdriet? Waarom wordt euthanasie geaccepteerd en zelfmoord veel minder? Om daar ook maar enig zicht op te krijgen, sprak journaliste Elke Veldkamp bewust met vijftien heel verschillende deskundigen (o.a. funerair historicus, psychiater, forensisch arts) om tot nieuwe inzichten te komen. In het zeer interessante De dood bijvoorbeeld een interview met hoogleraar palliatieve zorg & hospicezorg Saskia Teunissen over het sterven in een hospice. Over de drie fasen die mensen ervaren die doodgaan en dat de tweede daarvan heel eenzaam is. Er bestaat geen gemene deler op welke manier mensen uiteindelijk doodgaan. Een rustgevende gedachte zou dan kunnen zijn dat ‘iedereen sterft op zijn eigen manier.’ En, stelt Teunissen: je sterft zoals je geleefdhebt.

‘Er zijn mensen die hun hele leven ontevreden zijn met het leven dat ze leiden en dan ook in onvrede doodgaan.’

Het goede aan de verschillende vraaggesprekken is dat Veldkamp zulke directe vragen stelt, waardoor de deskundigen ook heldere antwoorden geven.

Elke Veldkamp: De dood. Vijftien deskundigen over ons levenseinde. Wereldbibliotheek, 207 blz. € 19,99

In Muisje, boompje, beestje staan meer dan duizend verkleinwoorden beschreven om hun betekenis, stamwoord en gebruik beter te begrijpen. IT-security consultant Erlijn van Genuchten woont in Duitsland en ze is daardoor bewuster naar de Nederlandse taal gaan kijken. Soms lijkt het boek (iets te) veel op een gewoon woordenboek, maar de eigen inbreng van Van Genuchten bij bijvoorbeeld de betekenis van ‘puntje puntje’ en die van ‘puntje puntje puntje’ is dan weer leuk om te lezen. Overigens zijn er natuurlijk ook veel verkleinwoorden die alleen als dusdanig gebruikt kunnen worden. Zo is een flens of een poffer niet hetzelfde als een flensje of poffertje.

Erlijn van Genuchten: Muisje, boompje, beestje, Nederlandse verkleinwoorden met een bijzondere betekenis. Kemper Conseil, 191 blz. € 22,90

Schrijvers Rudy Kousbroek (1929-2010) en Gerard Reve (1923-2006) correspondeerden niet alleen maar belden ook regelmatig met elkaar. In Seks, natuurlijk, maar vooral orde staan 24 brieven van Kousbroek aan Reve en drie aan Reves partner Joop Schafthuizen. Reve zou in diezelfde jaren (1979-1989) 173 brieven aan Kousbroek hebben geschreven waarvan meer dan de helft gericht aan Kousbroek en zijn partner Sarah Hart. Kousbroek vraagt zich soms af of Reve zijn brieven wel leest en of hij de inhoud wel tot zich neemt. We weten dat niet omdat de brieven van Reve ‘niet beschikbaar zijn’ om in het boek op te nemen. Dat is jammer, al zijn, in de woorden van Kousbroek, ‘zulke briefwisselingen natuurlijk ook eigenlijk niet veel meer dan onderbroken monologen’. Kousbroek is wel geïnteresseerd in wat Reve schreef, blijkt uit de reflecties in zijn brieven die gaan over dagelijkse beslommeringen, maar ook over eenzaamheid, seks, religie en wanhoop.

Rudy Kousbroek: Seks, natuurlijk, maar vooral orde. Brieven aan Gerard Reve. Bezorgd door Sarah Hart en Lien Heyting. Atlas Contact, 160 blz. € 24,99

Lees ook: de column van Frits Abrahams De frustratie van Kousbroek

De bijna vierhonderd pieten bij de Amsterdamse Sinterklaasintocht dragen zaterdag een felgekleurd pak met een pruik van half lang, golvend haar. Zo krijgen ze het uiterlijk van Spaanse edellieden uit de zestiende eeuw. Daarmee zou volgens de organisatie de Zwarte Pietendiscussie voorbij moeten zijn. Dat is natuurlijk maar de vraag, want hoe vergaat het Zwarte Piet elders in het land, of op de televisie? Alle voor- en tegenstanders zouden De identiteitscrisis van Zwarte Piet van historici Jop Euwijk en Frank Rensen kunnen lezen om hun mening over Zwarte Piet bij te stellen, te veranderen of juist te blijven verdedigen. Het boek schept in ieder geval duidelijkheid.

Jop Euwijk en Frank Rensen: De identiteitscrisis van Zwarte Piet. Atlas Contact, 174 blz. € 21,99

in zijn memoires Reikhalzend verlangen staan ook andere verhalen In Reikhalzend verlangen van cabaretier Freek de Jonge staan naast de eerder verschenen novelle Zaansch Veem (1987) nieuwe verhalen waarin de cabaretier de ‘invloed van de grotere wereld op het kleine burgermansbestaan van het domineesgezin in Zaandam beschrijft’. Zoals het hilarische ‘De Morgenwijding’ over zijn vader, waarin de AVRO dominee De Jonge vraagt om de Morgenwijding voor de radio te verzorgen. De jongens, Freek en zijn broer, mogen mee: in de studio staat zijn vader klaar om te beginnen als Freek voelt dat hij de Satan – in de vorm van een bromvlieg – moet vernietigen. Arme dominee, arme vader.

Vanaf 21 november speelt Freek de Jonge vijf keer de muzikale cabaret voorstelling Reikhalzend verlangen - Zaansch Veem 2.0 in het Zaantheater in Zaandam.

Freek de Jonge: Reikhalzend verlangen. Augustus/Atlas Contact, 304 blz. € 19,99