EU wil controle over Russisch gas

NordStream2 Pijpleiding

De Europese Commissie maakt zich zorgen over een gasproject dat de Russische greep op de energiemarkt kan versterken.

Buizen voor de NordStream2 staan klaar voor transport bij Europipe in Mühlheim, Duitsland. Foto NordStream2, Wolfram Scheible

Een nieuw Duits-Russisch gasproject, dat de Russische greep op de Europese energiemarkt, maar ook op het voormalige Oostblok verder kan versterken, stuit op grote bezwaren van de Europese Commissie. Eurocommissaris Maros Sefcovic (Energie) kondigde woensdag maatregelen aan die de EU meer controle moet geven over het project, ‘NordStream2’.

Volgens Berlijn en Moskou is de voor volgend jaar geplande verdubbeling van de gastoevoer via de Oostzee een gewone commerciële transactie. Maar critici waarschuwen voor de grote geopolitieke gevolgen van de nieuwe pijpleiding, die Oost-Europese landen, en Oekraïne in het bijzonder, omzeilt als transitlanden en daardoor nog kwetsbaarder maakt voor ‘energiechantage’.

Sinds de Russische annexatie van de Krim zijn er sterke twijfels over de eerste, in 2011 in gebruik genomen NordStream-pijplijn. Rusland kon Oekraïne en andere Oost-Europese landen daarmee in de kou zetten, zo bleek vooral ook tijdens de oorlog in Oekraïne. Over het nieuwe project moeten daarom harde afspraken worden gemaakt, vindt Sefcovic, met de Commissie zelf in de rol van hoofdonderhandelaar.

Private partijen

Duitsland is daar fel tegen. Het ziet het project als een zaak van private partijen, waaronder het Russische Gazprom, de Duitse bedrijven Uniper en Wintershall, het Franse Engie en het Brits-Nederlandse Shell. Berlijn meent bovendien dat de Commissie geen bevoegdheid heeft over de pijplijn, omdat Europese energiewetten uit 2009 stipuleren dat die uitsluitend gaan over pijplijnen die geheel binnen de EU-grenzen liggen. De juridische afdeling van de Commissie gaf Berlijn onlangs gelijk. Sefcovic stelde woensdag daarom een amendement voor, waardoor gaspijplijnen met een oorsprong buiten de EU alsnog onder Europese supervisie zouden komen.

NordStream is Oost-Europese landen al jaren een doorn in het oog. In 2006 vergeleek de toenmalige Poolse minister van Defensie, Radoslaw Sikorski, het zelfs met het Molotov-Ribbentrop-pact, waarmee de Sovjet-Unie en nazi-Duitsland in 1939 Oost-Europa opdeelden. De eerste pijplijn kwam er toch - en de oorlog in Oekraïne ook.

De laatste jaren is NordStream in verschillende Oost-Europese landen bovendien een belangrijk argument geworden om geen vluchtelingen op te nemen. Solidariteit, of het gebrek daaraan, gaat twee kanten op, luidt de redenering.

Energie-unie

De economische belangen zijn groot. In opdracht van NordStream2 berekende onderzoeksbureau Arthur D. Little dat de extra gastoevoer de EU de komende vijf jaar 2,3 miljard euro extra inkomen en ruim 31.000 banen kan opleveren, waaronder 8.600 banen in Nederland.

Maar volgens de Commissie druist de pijplijn in tegen de geest van de ‘energie-unie’, de afspraken die EU-leiders in 2015 maakten als reactie op de annexatie van de Krim, en waarvan Sefcovic de bewaker is. Nieuwe gasverbindingen tussen lidstaten en nieuwe energiebronnen, zoals vloeibaar LNG-gas, moeten de afhankelijkheid van Russisch gas verminderen. Volgens de Commissie is er daarom „geen behoefte aan nieuwe infrastructuur met de omvang van NordStream2”.

Door het nu door Sefcovic voorgestelde amendement zouden EU-regels gaan gelden voor de Russische gasimport. Zo moeten tarieven eerlijk en transparant tot stand komen en moet Rusland aan aangrenzende landen toegang geven tot de pijplijn. Sefcovic is optimistisch over de kans dat EU-landen akkoord gaan. „Het probleem was dat er twijfels waren over de toepasbaarheid van EU-wetten”, zei de eurocommissaris woensdag. „Wat wij aanbieden is juridische verduidelijking en zekerheid.”

Hij erkende ook dat de zaak er niet gemakkelijker op wordt, omdat nu voor één pijplijn twee wettelijke kaders gaan gelden: het Europese en het Russische. Administratief een hoop dubbel werk. Volgens Sefcovic is ook daar echter een oplossing voor: vooraf duidelijke afspraken met Rusland. En de Commissie beveelt zichzelf warm aan om die onderhandelingen te gaan leiden.

Correctie (8 november 2017): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de extra gastoevoer de EU de komende vijf jaar 2,6 miljard euro extra inkomen kan opleveren. Dat is aangepast naar 2,3 miljard.