Eindeloos vrije dagen, maar niemand durft ze op te nemen

Vakantiedagen

Zo vaak en zo lang vrij nemen als je wilt, dat klinkt ideaal. In de praktijk maakt het beleid van onbeperkte vakantiedagen medewerkers eerder ontevreden. De reden: de regels zijn te vaag.

Illustratie Rik van Schagen

Zo vaak op vakantie gaan als je wilt. Een onbeperkt aantal vrije dagen opnemen. Nooit meer onderhandelen of dit nu betaald of onbetaald verlof is. Het klinkt als een droom, maar voor werknemers van het Amsterdamse softwarebedrijf Bynder en Prowareness uit Gouda is het werkelijkheid.

Het aanbieden van onbeperkte vakantiedagen wordt gezien als aantrekkelijke secundaire arbeidsvoorwaarde. Bedrijven als Netflix, LinkedIn, General Electric en Virgin Group begonnen er mee, en ook in Nederland gebeurt het vaker, blijkt uit onderzoek van Joblift. Het vacatureplatform zag het aantal meldingen ervan in vacatures van 2015 op 2016 verdubbelen van 75 naar 150.

„Ik neem nu makkelijker een dagje vrij”, zegt Denny de Waard, directeur van Prowareness. „Voorheen deed ik dat niet, dan voelde het alsof ik iets kwijtraakte dat ik ook uitgekeerd kon krijgen”. Als werknemers een baaldag hebben, hoeven ze zich niet meer ziek te melden. „Dan nemen ze een vakantiedag.”

Het softwarebedrijf stelde in 2014 het beleid in van onbeperkte vakantiedagen. „Mensen kunnen zelf een hypotheek afsluiten, waarom zou een manager dan moeten goedkeuren of ze wel of niet op vakantie kunnen? Dit legt de verantwoordelijkheid bij de werknemers.”

Harde regels zijn er niet, zegt De Waard. Al worden collega’s aangeraden liever vaak en kort weg te gaan, dan weinig en heel lang. De leiding bij Prowareness houdt het aantal genomen vakantiedagen van het personeel wel goed in de gaten. Om te waken voor de uitschieters, zoals mensen die helemaal niet op vakantie gaan en overwerkt raken.

De opkomst van onbeperkte vakantie past bij een groeiende hoeveelheid onderzoek dat het belang van vrije tijd benadrukt. Volgens de Amerikaanse schrijver Shawn Achor, die het idee van onbeperkte vakantie populariseerde in zijn boek The Happiness Advantage uit 2010, worden werknemers gelukkiger en beter in hun werk door vrije tijd. Zijn onderzoek laat zien dat blij personeel een bedrijf productiever, winstgevender en creatiever maakt. Daarnaast past flexibel omgaan met vakantiedagen ook bij het idee van de ‘moderne’ zelfstandige werknemer, die evengoed thuis, op kantoor, in een koffietent of op een Spaans strand kan werken.

Meteen in opstand

Maar hoe mooi dat allemaal ook mag klinken, in de Verenigde Staten is er steeds vaker kritiek op het nieuwe vrijetijdsbeleid. Het is namelijk óók een slimme manier voor bedrijven om geen opgespaarde vakantiedagen meer uit te hoeven betalen. Toen krantenuitgever Tribune Publishing Company in november 2014 de invoering van onbeperkte vakantiedagen aankondigde, kwamen de werknemers meteen in opstand en dreigden zij met rechtszaken. Veel van hen werkten al tientallen jaren voor het bedrijf. Zij zagen hun opgebouwde ongebruikte vakantiedagen, en daarmee hun bonus bij ontslag of pensioen, als sneeuw voor de zon verdwijnen. Acht dagen na de aankondiging schrapte Tribune de plannen.

Ook bij softwarebedrijf Kronos gingen werknemers in 2016 de barricades op tegen de nieuwe aanpak. De leiding kon de gemoederen alleen bedaren door het geld dat het bedrijf bespaarde op het uitbetalen van vakantiedagen onder meer te gebruiken om langer zwangerschapsverlof mogelijk te maken. Andere veelgehoorde klachten: werknemers durven niet op vakantie te gaan omdat ze bang zijn dat ze misbaar blijken, of omdat er bij terugkomst een gigantische berg werk op ze wacht.

Te vaag

Volgens productiviteits– en tijdsmanagementexpert Maura Thomas vergeten veel Amerikaanse bedrijven die onbeperkte vakantiedagen instellen een belangrijke voorwaarde: dat werknemers zich écht vrij moeten kunnen voelen van hun werk. „Laten we eerlijk zijn over dit beleid”, zegt ze. „Dit lost een probleem op dat in Amerika eigenlijk helemaal niet bestaat.” Ze doelt op het feit dat Amerikanen helemaal niet graag vakantie nemen: uit cijfers uit een recent rapport van onderzoeksgroep Project Time Off blijkt dat meer dan de helft van Amerikaanse werknemers niet al z’n vakantiedagen opneemt. gemiddeld 16,8 dagen van de 22,6 die zij jaarlijks krijgen.

Ter vergelijking: Nederlanders nemen gemiddeld 24 van hun 25 vakantiedagen op.

Dit maakt een beleid van onbeperkte vakantiedagen onzinnig , zegt Thomas. In ieder geval in Amerika. „Natuurlijk is het een goed idee dat werknemers tot rust moeten komen. Iedereen heeft regelmatig tijd nodig om op te laden. Maar het werkt alleen als er vertrouwen bestaat tussen collega’s.” Oftewel: de een moet geen misbruik maken van de situatie, en de anderen opschepen met werk dat ze er niet bij kunnen hebben.

En dat is precies waar veel bedrijven volgens Thomas de fout in gaan: de randvoorwaarden voor het opnemen van vakantie zijn te vaag. „Virgin Group zegt bijvoorbeeld: je mag op vakantie als alles af is. Dat is een onmogelijke eis: wanneer is tegenwoordig je werk echt af?” Thomas pleit daarom voor duidelijke regels die vastleggen hoe iemands afwezigheid wordt opgevangen. Is er een vervanger of wordt zijn of haar portefeuille eerlijk verdeeld onder de achterblijvers? Dit zijn vragen die in veel Amerikaanse bedrijven - ook zonder onbeperkte vakantiedagen – eigenlijk nooit gesteld worden.

Bij softwarebedrijf Bynder nam het aantal opgenomen de vakantiedagen binnen het hele bedrijf sinds de introductie met zo’n 11 procent toe. Met name bij de Amerikaanse tak in Boston, waar directeur Chris Lang gestationeerd is. Hij ziet nog een ander punt waar het in Amerika vaak misgaat: de overdracht. „Die wordt helemaal niet omarmd in de VS. Hier zetten we een out of office aan met het nummer waarop we bereikbaar zijn. In Nederland zet je daarin: ‘Dit is Henk, bel hem maar.’”

Correctie (9 november 2017): Het bedrijf Prowareness werd in een eerdere versie van dit stuk foutief ProAwareness genoemd. De auteur van ‘The Happiness Advantage’ heet Shawn Achor, niet Shawn Anchor, zoals hier eerder stond.