Een muur van seksisme

Series zijn op dit moment wellicht de meest betrouwbare cultureel-maatschappelijke thermometer. Redacteur Hans Beerekamp keek Top of the Lake en Big Little Lies en zag dat #MeToo in de lucht hing.

Politie-inspecteur Robin Griffin (Elisabeth Moss) moet in Top of the Lake: China Girl de omstandigheden onderzoeken van de dood van een meisje.

Mocht 2017 in de annalen worden bijgeschreven als het jaar van de hashtag #MeToo, dan moeten we eerlijk zijn: voor de val van filmproducent Harvey Weinstein werd de collectieve weerbaarheid tegen agressieve mannelijke seksualiteit al voorspeld in twee nieuwe televisieseries, op dit moment wellicht de meest betrouwbare cultureel-maatschappelijke thermometer.

De overeenkomsten tussen Top of the Lake: China Girl en Big Little Lies zijn talrijk. Beide wortelen in Australië, al verplaatste de Frans-Canadese regisseur Jean-Marc Vallée de handeling van Liane Moriarty’s bestseller Big Little Lies naar het Californische Monterey. In beide series speelt (de eveneens oorspronkelijk Australische) superster Nicole Kidman een sleutelrol en wordt de meest perfide testosteronbom gespeeld door een Zweedse acteur (respectievelijk David Dencik en Alexander Skarsgård). Bovendien zijn beide series buitengewoon geslaagd, niet alleen op scenarioniveau, maar tot in de kleinste details van de productie.

Veel belangrijker zijn natuurlijk de parallellen in strekking en verhaal. (spoiler alert!) Net als in het eerste seizoen van Top of the Lake moet politie-inspecteur Robin Griffin (Elisabeth Moss, beroemd geworden als het lelijke eendje Peggy in Mad Men) de omstandigheden onderzoeken van de dood van een meisje. Die dood heeft weer met seks te maken, mogelijk met misbruik. Waar ze, bij haar terugkeer uit Nieuw-Zeeland, ook in Sydney op stuit is een muur van seksisme, op elk denkbaar niveau. Dat varieert van mensenhandel tot commercieel draagmoederschap en totaal misplaatste grappen van collega’s. Je zou er bijna lacherig van worden dat op één of twee uitzonderingen na alle mannen de fout ingaan. Maar in het universum van scenarioschrijver en supervisor Jane Campion zijn veel vrouwen even verschrikkelijk, vooral de feministes onder hen.

Dode op een schoolfeest

De toon van Big Little Lies lijkt aanvankelijk veel milder. Hier is de inzet dat er op een schoolfeest een dode is gevallen, maar verder weten we nog vrij weinig. Zelfs de identiteit van het slachtoffer wordt pas in de zevende en laatste episode onthuld.

Onder de welgestelde en dus zelden werkende moeders van Monterey, het Bloemendaal van Silicon Valley, heerst veel haat en nijd op het schoolplein. Het begint met een geweldsincidentje tussen hun kinderen, en een jongetje krijgt de schuld. Een deel van de moeders kiest partij voor hem, anderen juist niet, afhankelijk van hun positie in het sociale netwerk.

Gedrag is te veranderen

Je denkt dus te kijken naar een whodunit in het milieu van Desperate Housewives, maar in de loop van de kunstige vertelling veranderen de rijke echtgenoten van verwaarloosbare bijrollen in iets dat belangrijker en minder onschuldig is. Op z’n minst trachten ze te verhinderen dat hun vrouwen een eigen rol spelen in de wereld, vaak gaat het nog veel verder. Ook hier wordt pamflettisme geschuwd; het wordt wel allengs duidelijk dat wat tussen jongetjes en meisjes op het schoolplein ontspoort een directe afspiegeling is van wat ze thuis geleerd hebben.

De echte overeenkomst tussen Top of the Lake: China Girl en Big Little Lies is dat ongelijkheid en seksuele intimidatie en de mogelijk extreme consequenties daarvan, geen deel uit maken van een van God gegeven natuurlijk verschil. Je kunt het veranderen, door bewustwording, door het hardop te benoemen (vooral de Australische inspecteur is daar heel goed in), door in therapie te gaan, bondgenoten te zoeken en vooral uit de slachtofferrol te stappen.

Het is geen makkelijke weg, daarvan zijn in beide series veel voorbeelden te vinden. Ook een ander taboe wordt doorbroken: voor sommigen kan het op een bepaalde manier aantrekkelijk zijn om in de hoek te zitten waar de klappen vallen. Maar ook die spiraal valt te doorbreken.

Maatschappelijke veranderingen worden zelden of nooit in gang gezet door een boek, een lied, een opera, een film of een tv-serie. Maar zeker achteraf kun je vaak wel precies aanwijzen dat er al iets in de lucht hing, in de voorafgaande maanden.

Beide seizoenen van Top of the Lake zijn verkrijgbaar op dvd en terug te kijken door abonnees van NPO Plus. Big Little Lies is vooralsnog alleen te zien bij HBO, in Nederland voor abonnees van Ziggo Royaal.