Column

Seksuele opvoeding in tijden van #MeToo

Zap Dinsdag was de eerste aflevering van ‘Verkracht of niet?’ op tv. In het programma moeten jongeren op basis van waargebeurde, nagespeelde scènes beoordelen of ze een verkrachting hebben gezien.

Een scène in 'Verkracht of niet?'(BNNVARA)

Het NOS Journaal van acht uur bracht dinsdagavond verhalen over seksueel machtsmisbruik door een castingdirecteur, een stylist en een Welshe minister – die laatste werd thuis dood gevonden. Om half negen zond BNNVARA de eerste aflevering uit van Verkracht of niet? Daarin moet een groep twintigers op basis van waargebeurde, nagespeelde scènes (ook van de rechtszaak) beoordelen of ze een verkrachting hebben gezien of niet. Ik was er niet gerust op. Is een kluitje buitenstaanders het meest geschikt om zo’n vonnis te vellen? Moeten we de illusie wekken dat zo’n gelegenheidsjury iedereen recht doet?

De aflevering had best ‘Verkracht? Nou reken maar!’ kunnen heten, want het panel van veertien kreeg een zaak voorgeschoteld die zo klaar was als een klontje. Een dronken jongen (type leuk, maar een tikje suf) ziet hoe zijn ex-vriendin op een feestje vol mixdrankjes met een leukere jongen de wc induikt. Als die hippe jongen alweer naar een ander feestje is en zij thuis ligt te slapen, staat de suffe ex voor haar deur – hij had al eerder geprobeerd zichzelf uit te nodigen. Nu heeft hij zijn trein gemist. Hij belandt bij Tessa in bed, negeert haar expliciete ‘nee’ en verkracht haar.

De jongvolwassenen werd een aantal keer gevraagd om hun oordeel, aan de hand van de vraag of de jongen wist dat hij over haar grens ging. Die vraag levert net andere antwoorden op, zeker als hij over een dronkeman gaat, dan de vraag uit de programmatitel. Daarbij viel op dat aanvankelijk de mannen strenger oordeelden dan de vrouwen. Plastischer ook: „Hier moet die jongen een honkbalknuppel voor in zijn nek krijgen.” Bij het eindoordeel, toen alle informatie was gedeeld, bleek men unaniem. Het grote verschil tussen de proefopstelling en een reële zaak is natuurlijk dat hier overal beelden van zijn.

Het is de makers ongetwijfeld te doen om de educatieve waarde van de gesprekken. Zes van de zeven vrouwen in het ‘panel’ bleken te maken gehad te hebben met aanranding of verkrachting. Er werden deskundigen bij de groep gehaald, bijvoorbeeld om uit te leggen wat de fysieke reacties van een slachtoffer betekenen (en wat die niet betekenen), hoe overlevingsmechanismen werken en wat de waarde is van het feit dat Tessa de volgende morgen voor beiden een ei bakte.

Het programma nam met 60 minuten relatief lang de tijd voor de zaak. Zo was er veel aandacht voor de groepsdruk onder de jongens om te ‘scoren’, ging het uitgebreid over victim blaming en werd uitgelegd dat bij verkrachting geen taakstraf mag worden opgelegd. Het eindigde bij de strafeis; het vonnis werd niet medegedeeld. Het zou me overigens niet verbazen als het aan het eind van de drie afleveringen in alle gevallen om verkrachting blijkt te gaan.

Veel thema’s, zeker victim blaming, kwamen later terug in het eerste deel van het NTR-drieluik Mag ik je tieten zien? Alleen de titel was luchtig. Er werden verhalen verteld van meisjes wier blootfoto’s tegen hun wil werden verspreid. De verschrikkelijke gevolgen daarvan varieerden van hele pauzes verstopt op de wc zitten tot een sprong van een 32 verdiepingen hoog gebouw. Die de zestienjarige Tyanny miraculeus overleefde; ze was de held van de uitzending – en van De Wereld Draait Door, waar ze óók haar verhaal deed.

Zo nam NPO3 de opvoeding van de volgende generatie inzake grensoverschrijdend gedrag ernstig ter hand, terwijl het op de andere netten ging (en nog veel zal gaan) over de mannen tot wie de bijbehorende inzichten veel te laat zijn doorgedrongen.