Raad van State: Europees Monetair Fonds is in Nederlands belang

Toekomst van de euro

Voor de Tweede Kamer bracht de Raad van State opties voor hervorming van de muntunie in kaart. Het adviescollege gaat verder dan het kabinet.

Foto Getty Images/iStockphoto

Nederland kan baat hebben bij een sterker vangnet voor wankele eurolanden, in de vorm van een nieuw op te richten Europees Monetair Fonds (EMF). Daarnaast kunnen eurolanden die hervormen, hiervoor financieel worden beloond.

Dit stelt de Raad van State in het rapport De Staat van de euro, dat woensdag werd gepresenteerd. De adviesafdeling van de Raad van State schreef het stuk op verzoek van de Tweede Kamer, die in een motie in februari vroeg om „opties” voor een beter functionerende muntunie.

De adviestak van de Raad van State gaat in het rapport verder dan het kabinet-Rutte III, dat in zijn regeerakkoord niets zegt over een EMF en evenmin over financiële steun aan landen die hervormen.

Het Haagse adviescollege zoekt in het rapport aansluiting bij ideeën over een EMF die in andere Europese landen, waaronder Duitsland, de ronde doen. Een EMF, naar analogie van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), zou de opvolger worden van het huidige noodfonds ESM, een pot geld van 500 miljard euro waaruit onder meer Griekenland geld heeft geleend.

IMF als inspiratie

Een EMF zou meer dan het huidige euronoodfonds ESM gaan lijken op het IMF, dat er zelf steeds minder voor voelt om actief te zijn in Europa. In het ESM moet elk krediet worden goedgekeurd door de ministers van Financiën van alle zeventien eurolanden. Binnen het IMF kan een dagelijks bestuur zelfstandig beslissen over de toekenning van leningen. Lidstaten staan meer op afstand.

Staatsraad Age Bakker, één van de opstellers van het rapport, stelt in een toelichting dat de „slagkracht” van een Europees Monetair Fonds groter zou worden als het „zelfstandig zou kunnen besluiten over kredieten”. Bakker is zelf oud-bewindvoerder bij het IMF.

De Raad van State erkent dat dit de rol van nationale regeringen, en dus ook nationale parlementen, in de verdeling van het geld verkleint, maar ziet tegelijk een groot voordeel aan een EMF. Zo’n fonds kan sneller inspelen op crises en zo de druk van de Europese Centrale Bank (ECB) afhalen om als crisismanager op te treden. De ECB krijgt, zeker in Nederland, veel kritiek omdat ze, met miljardensteun aan banken en de massale opkoop van staatsleningen, buiten haar mandaat zou zijn getreden. Volgens Bakker zijn de „grenzen” van het mandaat van de ECB „bereikt”.

Bij een muntunie zonder schokdempers hakt elke crisis er keihard in. Dat kan en moet anders, vindt de Europese Commissie. Lees ook: De toekomst van de euro: beter bestand tegen schokken

‘Vangnet blijft nodig’

In het regeerakkoord kiest het kabinet een andere lijn. Het pleit voor „herstel” van het principe dat eurolidstaten elkaar níet helpen in tijden van financiële nood (de ‘no bail out’ clausule uit het Verdrag van Maastricht). Marktdiscipline zou lidstaten moeten dwingen tot verstandig beleid. Volgens de Raad van State blijft echter een „vangnet” altijd nodig.

De Raad van State gelooft niet erg in sancties om landen die de begrotingsregels schenden en weinig hervormen, in het gareel te brengen. Sancties worden door Nederlandse politici vaak bepleit. „In de praktijk blijkt dat autonome staten elkaar die sancties niet opleggen”, aldus staatsraad Peter van den Berg in een toelichting.

Het adviescollege stelt voor om landen die wél hervormen, hiervoor „tijdelijk” te steunen met geld uit de Europese structuurfondsen. Als zwakkere eurolanden economisch beter presteren, komt dit de eurozone als geheel, en daarmee Nederland, ten goede. „Het kan in het Nederlands belang zijn hervormingen in ander landen te steunen”, aldus Van den Berg.

Tegen euro-exit

De Raad van State spreekt zich in het rapport duidelijk uit tegen uittreding uit de euro, een idee dat leeft binnen de eurosceptische Kamerfracties. „Door de euro wordt zo’n 60 procent van de Nederlandse handel met het buitenland zonder enig wisselkoersrisico afgehandeld. Het uiteenvallen van de muntunie of een eenzijdige uitstap heeft hoge kosten en is niet in het Nederlands belang. Nederland is gebaat bij een vanzelfsprekende onomkeerbaarheid van de euro”, aldus het rapport.

De Franse president Macron heeft grote ambities voor Europa. Hij wil met een eurobegroting economische schokken opvangen. Lees ook: Macron krijgt zijn pot geld voor de eurozone niet zomaar