Luide roep om ‘cultuur van respect’ in Westminster

Seksueel overschrijdend gedrag in Westminster

Het Britse establishment krabt zich achter de oren nu Westminster wordt opgeschud door een reeks van sleaze-schandalen.

Het interieur van het Paleis van Westminster, de zetel van het Britse parlement in Londen. Foto John Frumm/Hollandse Hoogte

Vrouwen — politici, parlementaire medewerkers, journalisten — die naar hun werk in het Paleis van Westminster lopen, zien veel vermaarde mannen. Als ze Parliament Square oversteken, wandelen ze langs standbeelden van Mahatma Gandhi, Winston Churchill, Nelson Mandela en een reeks Britse lords en graven.

Eenmaal binnen, grenzend aan het Lagerhuis, zien ze weer mannelijke dominantie: van de negentien standbeelden van Britse politici zijn er achttien van mannen. Het negentiende is van Margaret Thatcher.

Nu Westminster opgeschud wordt door sleaze-schandalen, krabt het politieke establishment zich achter de oren. Hoe komen wij van de cultuur af waarin sommige mannelijke politici denken dat het geoorloofd is jongere vrouwelijke medewerkers en journalisten aan te randen of te betasten?

Dinsdagochtend werd Labour-politicus Carl Sargeant (parlement van Wales), die vrijdag werd ontslagen na een melding van ongewenst overschrijdend gedrag, dood aangetroffen. Vorige week stapte minister Michael Fallon op vanwege soortgelijke beschuldigingen. En Labourlid Bex Bailey zei dat zij zes jaar geleden is verkracht door een partijgenoot.

Premier Theresa May sprak deze week van de noodzaak „een cultuur van respect te vestigen”. Oppositieleider Jeremy Corbyn zei dat „de ongelijke en vernederende cultuur van Westminster” moest veranderen.

Sekseverhoudingen

Beloven is makkelijker dan veranderen, zegt Joni Lovenduski, emeritus hoogleraar politicologie. Lovenduski onderzoekt al decennia sekseverhoudingen in de politiek.

In 2008 oordeelde Lovenduski dat de Britse politieke cultuur „traditionele masculiniteit institutionaliseert”. Vrouwen en etnische minderheden voelen zich daarom minder thuis in de politiek, zegt zij. „Het idee van male entitlement zit in het hele systeem, vanaf de selectie voor Lagerhuisleden tot aan het kabinet”, zegt Lovenduski via de telefoon.

Al in 2004 kreeg Lovenduski veel media-aandacht toen zij vrouwelijke Lagerhuisleden interviewde. Ze sprak met veel vrouwen die na de verkiezingen van 1997 toetraden, toen het aantal vrouwelijke leden verdubbelde tot 120 (18,2 procent van het totaal).

De vrouwen, vooral Labourpolitici die na een groepsfoto de bijnaam Blair’s Babes kregen, spraken openlijk over seksisme en vijandigheid. „Ik herinner mij een Conservatief die, iedere keer dat een vrouwelijk Labourlid sprak, met zijn handen denkbeeldige borsten schudde. Hij had het dan over meloenen”, zei Jackie Ballard, van 1997 tot 2001 Lagerhuislid.

Mo Mowlam, destijds minister voor Noord-Ierland, vertelde dat voorafgaand aan beraad van het kabinet-Blair de mannen de vrouwen vaak negeerden. „Wij moesten maar met elkaar praten”, zei Mowlam volgens The Guardian. Lovenduski: „Het was bizar. Ons onderzoek werd door alle kranten en televisiezenders opgepikt. Daarna viel het helemaal stil. Geen actie, geen vervolg.”

Theresa May wil nu wel handelen. Een obstakel is dat Lagerhuisleden de status hebben van zelfstandig ondernemer. Assistenten zijn in dienst bij hun Lagerhuislid en niet bij de partij. Hierdoor ontbreekt het aan fatsoenlijk personeelsbeleid en een controlerende macht van vakbonden.

Parlementair bureau

May wil strengere gedragsregels opstellen en mogelijk een parlementair bureau waar medewerkers kunnen klagen. Lovenduski verwacht daar weinig van. „Ik zie dat May oprecht woedend is”, zegt ze. „Zolang mannen de dienst uitmaken en zolang een kleine groep onevenredig veel macht heeft over de loopbaan van jonge medewerkers zal het niet makkelijker worden voor slachtoffers om voorvallen te melden.” De Schotse Conservatief Ruth Davidson riep op hard in te grijpen. „We hebben grote scheppen nodig om de stallen grondig schoon te vegen”, zei Davidson vorige week. Haar beeldspraak was duidelijk: alles wat stinkt moet verdwijnen.

Er gaan stemmen op voor een radicale aanpak: verander de symbolen, de beleving van de geschiedenis, de geslotenheid en de voorzieningen van ‘het levende museum’. „Als je rondloopt voelt het als een combinatie van een kathedraal en een elitaire kostschool”, zegt Alexandra Meakin, die adviseur van Lagerhuisleden was en nu aan de universiteit van Sheffield promotieonderzoek doet naar het Paleis van Westminster. „Het is dan niet zo vreemd dat etnische minderheden en vrouwen zich er minder op hun gemak voelen. Het gevolg is dat zij minder geneigd zijn er een loopbaan te ambiëren.” Dat geldt voor politici (32 procent van Lagerhuisleden is vrouw) en ook voor parlementair journalisten (slechts een kwart vrouw).

Quota

Vorig jaar deed hoogleraar politiek en gender Sarah Childs in een rapport 43 suggesties om de verhoudingen gelijk te trekken. Ze opperde quota in te voeren voor de voorzitterschappen van Lagerhuiscommissies. En ze stelt voor data van recessen verder van tevoren bekend te maken, zodat Lagerhuisleden met gezinnen eerder plannen kunnen maken.

Promovendus Meakin vindt dat er betere kinderopvang moet komen. Ze wil dat er meer gebruik gemaakt wordt van digitale technologie, zodat politici niet van maandag tot donderdag ’s avonds laat en verveeld rondhangen om te stemmen, terwijl ze ook meer thuis kunnen zijn.

Voorbeelden van vrouwen aan de politieke en bestuurlijke voorhoede zijn er genoeg. Het land heeft een vrouwelijk staatshoofd, regeringsleider en opperrechter. Schotland wordt geleid door premier Nicola Sturgeon. Bij de Londense brandweer en politie staat een vrouw aan het hoofd. Meakin: „Het punt is dat die vrouwen aan de top zijn gekomen door het spel te spelen volgens de regels van de mannen”. Het wordt ingewikkelder als vrouwen de spelregels trachten te wijzigen en privé en werk in balans willen hebben. Het is een publiek geheim dat politicus Lisa Nandy afzag van een gooi naar het Labour-leiderschap deels omdat het ze het te heftig de zware politiek baan te combineren met het opvoeden van haar zoontje.

De megaverbouwing waar het Paleis van Westminster voor staat biedt een perfecte kans zaken aan te pakken. Meakin: „Helaas kijkt men alleen naar technische zaken als slechte ventilatie.” Een kleine wijziging komt er nog wel: aan Parliament Square kijkt vanaf volgend jaar het standbeeld van activist en feminist Millicent Fawcett uit op het hart van de Britse politiek, precies honderd jaar nadat Britse vrouwen het stemrecht kregen waar zij campagne voor voerde.