Grote electorale klap voor Trump

Klinkende overwinningen voor de Democraten in Virginia en elders zijn een signaal van kiezers aan de impopulaire president.

McAuliffe (links). Foto Win McNamee/Getty Images/AFP

Het was de overwinning waar Democraten vijf lange jaren op hadden moeten wachten, juichte de prominente Democraat David Plouffe. Bij verkiezingen in swing state Virginia hebben de Democraten een sensationele, en onverwacht grote zege behaald op de Republikeinen.

Het was de grootste electorale klap voor president Donald Trump sinds zijn verkiezing, precies een jaar geleden. Het gouverneurschap van Virginia werd gewonnen door de Democraat Ralph Northam. Hij versloeg de Republikein Ed Gillespie met ruime marge: 53,9 tegen 45 procent. Ook in het Congres van de staat behaalden de Democraten een grote zege. Zeker tien zetels in het Huis van Afgevaardigden in Virginia gingen over in Democratische handen, mogelijk behaalt de partij zelfs een meerderheid. Symbolisch genoeg werd voor het eerst een transgender verkozen als volksvertegenwoordiger in een staat, de Democraat Danica Roem.

„Dit is geen golf meer, dit is een tsunami”, zei de regionale partijleider David Toscano. De Republikein Ed Gillespie probeerde de stijl van Trump te imiteren, en richtte zich op de woede van witte kiezers op het platteland. Hij pleitte voor behoud van de Confederatievlag, en monumenten uit de tijd van de Amerikaanse Burgeroorlog. In Charlottesville, Virginia, vond deze zomer een gewelddadige betoging van extreem-rechts plaats tegen het verwijderen van zo’n monument.

Signaal aan Trump

Uit exit-polls bleek dat een meerderheid van de kiezers in Virginia een signaal aan Trump wilde sturen. Trump is besmet geraakt, en dat is een cruciaal gegeven in de aanloop naar de landelijke tussentijdse verkiezingen van november volgend jaar.

Tot nu toe dachten Republikeinen dat Trump weliswaar impopulair is onder de meeste kiezers, maar een rotsvaste basis heeft in eigen kring. Om die reden durven veel Republikeinen geen afstand van Trump te nemen. Meteen na de nederlaag van Gillespie ontstond debat onder conservatieven over de vraag wat er verkeerd was gegaan. Was Gillespie te veel op Trump gaan lijken, of toch nog te weinig? Trump zelf lijkt het laatste te geloven. Hij twitterde vanuit Zuid-Korea: „Ed Gillespie deed zijn best, maar omarmde mij niet, of waar ik voor sta.”

Maar de belangrijkste les is dat het merk-Trump niet langer succes betekent voor Republikeinen. En, erger nog voor de partij: Trump blijkt tegenstanders in grote mate te mobiliseren. Dit is geen regionaal fenomeen. Ook op andere plekken in de VS verwierpen kiezers Trump. De gouverneursrace in New Jersey werd gewonnen door een Democraat. Een paar belangrijke burgemeestersverkiezingen: allemaal Democraten. En in Maine, een progressieve staat waar Trump goed scoorde, stemden kiezers in grote meerderheid voor uitbreiding van een zorgprogramma voor mensen met een laag inkomen. Daarmee verwierpen kiezers een plan van hun eigen Republikeinse gouverneur, een bondgenoot van Trump.

Democraten zijn de laatste jaren gewend aan nederlagen. Ze verloren zo veel verkiezingen, dat nog maar zestien van de vijftig staten een Democratische gouverneur hebben. In de Obama-jaren erodeerde de steun volledig: Democraten verloren meer dan duizend parlementszetels in staten. Het succes van dinsdag komt dan ook volslagen onverwacht. De afgelopen dagen ruzieden de Democraten over een dinsdag verschenen boek van oud-partijvoorzitter Donna Brazile.

Zij schrijft hoe de partij in 2016 werd gekaapt door het campagneteam van Hillary Clinton, en uitdager Bernie Sanders geen kans gaf. Ze overwoog, schrijft ze, Clinton als presidentskandidaat te vervangen door Joe Biden, al had ze die bevoegdheid niet. Deze woorden hebben een oud schisma tussen de centristische en de linkse vleugel weer tot leven gewekt. Democraten hadden het zo druk met 2016, dat ze vergaten dat ze er in 2017 veel gunstiger voorstaan dan ze gedacht hadden.