Wie is voor stress verantwoordelijk?

Onderzoek Ook je leidinggevende is bang dat jij uitvalt. Maar wie moet daar iets aan doen?

Beeld iStock

Hoe herken je een burn-out? Wanneer is je collega gewoon even druk, en wanneer slaat dat om naar chronische overbelasting? Wanneer betekent ‘ja’ daadwerkelijk: ‘daar heb ik tijd voor’? En hoe weet je zeker dat iemand ook nee had durven zeggen?

Volgens CBS en TNO meldt 14 procent van de werknemers jaarlijks burn-outklachten en komt zo’n 5 procent van de Nederlandse beroepsbevolking als gevolg daarvan langdurig thuis te zitten. Met die cijfers in het achterhoofd is het niet gek dat leidinggevenden zich regelmatig deze vragen stellen.

Nog geen kwart van de leidinggevenden ziet stressmanagement als een prioriteit

Uit een analyse van marktonderzoeksbureau Kien Onderzoek, in opdracht van recruitmentorganisatie Hays blijkt dat bijna de helft (46 procent) van de leidinggevenden bang is dat iemand onder zijn of haar hoede een burn-out krijgt. Voor het onderzoek werden 1.073 werkende Nederlanders – representatief wat betreft geslacht, leeftijd, opleiding en arbeidsparticipatie – gevraagd naar hun ervaring met stress op de werkvloer.

Ook opvallend: slechts de helft van de ondervraagde leidinggevenden zei te weten hoe zij met stress bij collega’s moeten omgaan. Bovendien bestaat er onenigheid over wiens verantwoordelijkheid het bestrijden van stress is: bijna vier op de tien leidinggevenden vindt dat het signaleren en praten over stress een taak van de personeelsafdeling is, terwijl een vergelijkbaar percentage (34 procent) aangaf het juist níét met die stelling eens te zijn. Hoog op de agenda staat het bespreekbaar maken van stress ook al niet: volgens het onderzoek ziet nog geen kwart van de leidinggevenden stressmanagement als een prioriteit.

Het goede voorbeeld

Carien Karsten, publicist en psychotherapeut en gespecialiseerd in burn-outs, zegt met name die laatste cijfers alarmerend te vinden. Niet dat het haar verbaast: wanneer ze een cursus over het herkennen van stress geeft, zien uitgerekend leidinggevenden dat vaak als een „moetje”.

„Het probleem met het beantwoorden van de vraag waar de verantwoordelijkheid ligt, is dat leidinggevenden altijd een dubbel belang hebben.” Een leidinggevende is er op de korte termijn immers voor verantwoordelijk dat het werk af komt, maar heeft op de lange termijn baat bij gezonde collega’s. „Dat is lastig, want bepaal dan maar eens waar de grens bij het geven van een extra opdracht ligt.”

Of mensen nee durven zeggen, hangt af van de bedrijfscultuur

En toch zijn juist leidinggevenden uiteindelijk verantwoordelijk voor het herkennen van burn-outverschijnselen, stelt Karsten. „Om de simpele reden dat zíj er bovenop zitten en personeelszaken niet, en zíj degenen zijn die de grens tussen aansporen en overvragen moeten bepalen.”

Stressmanagement zou daarom wel een prioriteit moeten zijn. Maar moeten werknemers niet ook gewoon ‘nee’ leren zeggen? Ja, antwoordt Karsten. Alleen kom je dan toch opnieuw bij leidinggevenden en de directie uit. „Of mensen nee durven zeggen, hangt af van de bedrijfscultuur. Als dat een cultuur is waarin zij die de meeste uren achter hun bureau zitten, de beste carrièrekansen krijgen, stimuleer je het aangeven van grenzen niet.” En dat is een kwestie van het goede voorbeeld geven, zegt Karsten.