Column

Superieur zijn we, stakkerig superieur

Mensen die zich superieur noemen moet je wantrouwen. Waarlijk superieur is wie de eigen superioriteit onbenoemd laat. Dat is ook het probleem bij iedereen, in de politiek en daarbuiten, die de westerse cultuur betitelt als superieur: dat onderstreept slechts een tanend zelfvertrouwen. Toeval is dit niet. In de VS, baken van het vrije Westen, was er zondag alweer een schutter die tientallen onschuldigen doodde. Wereldwijd onthulden kranten maandag – hier Het Financieele Dagblad en Trouw – nieuwe feiten over belastingontwijking of -ontduiking door vermogende westerlingen.

Vrij naar Nescio: we zijn heel superieur, stakkerig superieur zijn we.

Telkens na zo’n Amerikaanse moordpartij valt me op hoe de dubbele moraal uit de VS overwaait. Toen vorige week dinsdag een moslimterrorist acht mensen doodde in New York, had Trump de bekende respons: strenger op immigratie, IS harder aanpakken, etc. Nederland zou vermoedelijk vergelijkbaar hebben gereageerd. Na Texas had Trump geen inhoudelijke respons. Accepteren dat die schietpartijen ook iets over de westerse cultuur zeggen, over het verlangen naar grotere materiële vrijheid en grenzeloze vrijheid van meningsuiting, blijft taboe. Kennelijk vergt de superioriteit van onze cultuur ook dat we de inferioriteit van die cultuur onderdrukken.

De ophef over gestalde miljoenen in belastingparadijzen heeft eenzelfde manco. Ministers, zakenlieden en monarchen verbergen hun vermogens bij bosjes. Helemaal begrijp ik het niet: wie zoveel heeft, merkt natuurlijk niets als hij wat miljoentjes afdraagt. Evengoed hebben wij allemaal het kapitalisme omarmd – voor Nederland, de EU, voor onszelf. Kapitalisme werkt omdat het burgers en bedrijven dwingt te streven naar optimale inkomsten, winsten en vermogens. Geen burger die nog schaamte voelt als hij minimale belastingafdracht najaagt: mensen willen bijna allemaal een hoger inkomen bereiken door zo min mogelijk belasting te betalen. Dus we kunnen dit verwijten aan alléén de meest vermogenden, maar vrijwel alle westerlingen gedragen zich zo tegenover het algemeen belang: onze superieure cultuur moet het met steeds minder van onze centen stellen.

Het onderstreept het westerse verval. Individuele vrijheden en verlangens duwen collectieve belangen omver, de globalisering leidt tot opstand in onze democratieën, het machtigste land ter wereld heeft een pias als president: we houden ons staande met borstklopperij. Het verval is dus serieus, en dat bestrijd je niet met de terugkeer van de vlag in de Kamer. Dat bestrijd je door het verval te bespreken, in diezelfde Kamer, wetend dat bejubeling van de vlag slechts een symbool van het verval is, zeker niet de oplossing.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.