Leiden de draadjes in de Rusland-affaire naar Trump?

Een jaar geleden werd Donald Trump gekozen tot president. Zijn eerste jaar stond mede in het teken van mogelijke Russische betrokkenheid bij zijn verkiezing. Speciaal aanklager Mueller probeert de puzzel te leggen. Is er een ‘smoking gun’?

  1. Waar draait het in het Rusland-onderzoek om?

    Sinds 17 mei onderzoekt speciaal aanklager Robert Mueller, een voormalig FBI-directeur, de kluwen van verwikkelingen en connecties tussen Trumps entourage en hooggeplaatste Russen. Mueller onderzoekt in hoeverre Trumps entourage en Trump zelf op de hoogte waren van Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen, of hierbij zelfs betrokken zijn geweest. Inmiddels zijn drie campagnemedewerkers van Trump aangeklaagd.

    Daarnaast onderzoekt Mueller of Trump heeft geprobeerd eerder onderzoek naar de Rusland-connecties te hinderen of zelfs tegen te houden, bijvoorbeeld toen hij in mei FBI-directeur James Comey ontsloeg. Belemmering van de rechtsgang kan voor het Congres een reden zijn een afzettingsprocedure te beginnen.

    Mueller vat zijn taak ruim op. Hij zoekt in brede kring om Trump heen, en kijkt naar Russische connecties in het zakelijke verleden van Trump en diens entourage. Daarvoor heeft hij een schat aan financiële gegevens opgevraagd.

    Trumps Ruslandconnecties springen in het oog sinds hij in juni 2015 aankondigde te zullen meedoen aan de presidentsverkiezingen. In september van dat jaar waarschuwde de FBI het partijkantoor van de Democraten voor het eerst voor een mogelijke Russische hack. Eind 2015 maakten Europese inlichtingendiensten hun Amerikaanse collega’s attent op interacties tussen Russen en aan Trump gelieerde figuren. In juli 2016 begon de FBI, toen nog onder leiding van Comey, een onderzoek. Ruim een jaar later is een patroon te zien van leugens over de Russische connecties en contacten van medewerkers van Trump. Ook zijn twee gevallen aan het licht gekomen van Russen die in het voorjaar en de zomer van 2016 via via aan leden van de Trump-campagne meldden dat ze belastende informatie hadden over Hillary Clinton – vermoedelijk de gehackte e-mails. Die gevallen vonden gelijktijdig plaats met Russische pogingen via social media de publieke opinie te beïnvloeden.

    Naast het onderzoek van Mueller lopen er ook aparte onderzoeken in het Congres.

    Wat ondanks de onderzoeken en talloze perspublicaties nog steeds ontbreekt, is direct bewijs van onderlinge afspraken tussen de Trump-campagne en Rusland over het beïnvloeden van de verkiezingen.

    De Russen ontkennen elke vorm van inmenging. Ook president Trump heeft steeds ontkend dat er sprake is geweest van samenzwering, collusion. Trump spreekt van een ‘heksenjacht’. Hij wijst met een beschuldigende vinger naar zijn voormalige tegenstandster Clinton en haar echtgenoot. Hún relatie met Rusland moet juist onderzocht worden, zegt hij.

  2. Welke leden uit Trumps entourage zijn aangeklaagd?

    Dat zijn er tot nu toe drie: Paul Manafort, Rick Gates en George Papadopoulos. Van deze drie is Papadopoulos, ex- buitenlandadviseur van Trumps campagne, voor Trump nu het gevaarlijkst. Hij werd gearresteerd, en beloofde medewerking in ruil voor strafvermindering.

    Papadopoulos kreeg, zo bleek, van ‘meerdere’ personen in de campagne de opdracht om te werken aan een verbeterde Amerikaanse relatie met Rusland. Hij had ontmoetingen in Rome en Londen met verschillende tussenpersonen, waarbij hij hoorde over ‘belastende informatie’ over Clinton. Ook zat hij op 31 maart 2016 bij een vergadering van Trumps nationale veiligheidsteam waar hij – in aanwezigheid van Trump en de latere minister van Justitie Jeff Sessions – claimde dat hij een ontmoeting kon regelen tussen Trump en Poetin. Na die datum zeiden zowel Trump als Sessions dat zij niets wisten van ontmoetingen tussen campagnemedewerkers en Russen.

    Trumps ex-campagnemanager Paul Manafort en diens voormalige zakenpartner Rick Gates moeten zich in mei in een proces verdedigen tegen aanklachten over onder meer het witwassen van grote sommen geld en het zich niet laten registreren als lobbyist voor een buitenlandse mogendheid. Beiden zeggen onschuldig te zijn. Ze zijn aangehouden vanwege hun lobby- en advieswerk voor pro-Russische politici in Oekraïne. Omdat zij voor decennia de gevangenis in kunnen gaan, ondervinden ze flinke druk om in ruil voor strafvermindering met Mueller mee te werken. Gaan zij om, dan groeit het risico voor Trump.

  3. Welke leden van Team-Trump lopen het risico te worden aangeklaagd?

    Een flinke handvol. Volgens ABC News heeft Mueller inmiddels ook genoeg bewijzen verzameld tegen Trumps voormalige Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn en diens zoon, Mike Flynn Jr.. Flynn senior stapte in februari gedwongen op als Nationale Veiligheidsadviseur toen bleek dat hij herhaaldelijk gesproken had met de Russische ambassadeur in Washington, Sergej Kisljak, en daarover tegen vicepresident Mike Pence had gelogen. Daarnaast verzuimde Flynn, een voormalig generaal die consultancywerk deed, zich als buitenlands agent te registreren terwijl hij vermoedelijk lobbywerk verrichtte voor Turkije. Pas na perspublicaties hierover registreerde Flynn zich als lobbyist. Het is mogelijk dat Mueller dit strafbare feit als hefboom zal gebruiken om Flynn en zijn zoon en medewerker aan te klagen en tot praten te bewegen.

    Flynn kreeg in mei 2015 35.000 dollar voor een speech in Moskou voor de jubilerende Russische staatszender RT.

    Hij zat toen aan tafel bij president Poetin. Nog steeds is onduidelijk waarom Flynn het nodig vond te liegen over zijn telefoongesprekken met ambassadeur Kisljak.

    Energieconsultant en lobbyist Carter Page, die tijdens de campagne eveneens als buitenlandadviseur fungeerde, is ook in beeld bij Mueller. Deze week werd het transcript vrijgegeven van zijn ondervraging in een van de onderzoeken in het Congres. Page vertelde daar onder meer dat hij in juli 2016 toestemming vroeg voor een reis naar Rusland aan drie leden van Trumps campagneteam. Zolang hij niet als campagnemanager zou gaan, was dat akkoord, kreeg hij te horen.

    Spindoctor Roger Stone is sinds vier decennia een vertrouweling en informele adviseur van Trump en drong er verschillende keren op aan dat deze een gooi zou doen naar het presidentschap. Hij leek blijkens zijn tweets verschillende keren voorkennis te hebben over de publicatie door WikiLeaks van gehackte e-mails van de Democraten. Inmiddels heeft hij achter gesloten deuren voor Congrescommissies getuigd over zijn contact, via een tussenpersoon, met WikiLeaks-oprichter Julian Assange.

    Ook Trumps schoonzoon en adviseur Jared Kushner evenals Trumps zoon Don Jr. hebben de belangstelling van Mueller, onder meer vanwege de ontmoeting met de Russische advocate Veselnitskaja in Trump Tower. (zie vraag 7)

    Jared Kushner, echtgenoot van Trumps dochter Ivanka en een van Trumps naaste adviseurs, kwam in beeld doordat hij enkele weken na Trumps verkiezingsoverwinning een afspraak had met zowel de Russische ambassadeur Sergej Kisljak als een topman van de Russische VEB-Bank, Sergej Gorkov. De VEB is een staatsbank en Gorkov is door Poetin benoemd. Volgens The Washington Post en The New York Times zou Kushner bij een ontmoeting met Kisljak, waarbij ook Flynn aanwezig was, hebben voorgesteld een geheim communicatiekanaal tussen Trump en het Kremlin tot stand te brengen. Omdat burgers zich niet in diplomatieke aangelegenheden mogen mengen, begaf Kushner – toen nog slechts lid van Trumps transitieteam – zich hier op zeer gevaarlijk terrein. Nadien belde Kushner nog een aantal keer met Kisljak.

    Kushner verzuimde deze contacten te melden bij het veiligheidsonderzoek voor zijn adviseursfunctie in het Witte Huis.

  4. Welke leden van Trumps regering hebben ook contacten met Rusland?

    Trumps minister van Justitie Jeff Sessions, die tijdens een hoorzitting onder ede in de Senaat vergat zijn contacten met ambassadeur Kisljak te melden en vervolgens beloofde zich buiten het Rusland-onderzoek van zijn ministerie te zullen houden, kwam na de aanklacht tegen George Papadopoulos opnieuw in de schijnwerpers te staan. Hij verklaarde tijdens een getuigenis voor de Inlichtingencommissie van de Senaat dat hij geen weet had van contacten van Trumps campagnemedewerkers met Russen. Maar tijdens de ontmoeting met Papadopoulos en Trumps nationiale veiligheidsteam zat ook Sessions aan tafel. Volgens een andere campagnemedewerker, J.D. Gordon, was het Sessions die Papadopoulos de mond snoerde toen deze suggereerde een ontmoeting tussen Trump en Poetin te kunnen arrangeren.

    Afgelopen dagen bleek uit de Paradise Papers, een grote hoeveelheid gelekte data over belastingontwijkingsconstructies afkomstig van het op Bermuda gevestigde trustkantoor Appleby, dat minister van Handel Wilbur Ross zich na zijn aantreden financieel niet terugtrok uit het scheepvaartbedrijf Navigator Holdings, dat gas vervoerde voor het Russische energiebedrijf Sibur. De schoonzoon van Poetin is aandeelhouder in dit bedrijf, andere aandeelhouders ervan vallen onder Amerikaanse sancties.

  5. Welke rol speelt Trumps zakelijke verleden?

    Een zeer grote rol, maar vooralsnog op de achtergrond. Cruciaal voor het in kaart brengen van de aard van Trumps zakelijke banden met Rusland zijn zijn belastingaangiftes. Maar Trump weigert deze openbaar te maken. Onbekend is of Mueller de gegevens wel in handen heeft.

    Al kwam het nooit tot grote projecten, Trump doet al decennia zaken met Russen. Dat verhevigde na 1998, toen de Russische aandelenmarkt in elkaar klapte, en Russische miljonairs, rijk geworden in de postcommunistische privatiseringsgolf in hun land, een goed heenkomen zochten voor hun geld in New Yorks vastgoed. Uit een onderzoek van Bloomberg blijkt dat in 2004 een derde van de appartementen in de Trump Tower in handen was van mensen of firma’s uit Rusland en voormalige Sovjetrepublieken. Trump kon de investeringen goed gebruiken omdat hij diep in de schulden zat na mislukte casino-avonturen in Atlantic City.

    Rond dezelfde tijd begon Trump met de Russische Amerikaan Felix Sater van het bedrijf Bayrockgroup aan de ontwikkeling van een serie vastgoedprojecten in New York en Moskou. De meeste projecten kwamen niet verder dan de planningsfase.

    Uit een brief die Trumps belastingadviseurs aan het Congres stuurden, blijkt dat Trump de afgelopen tien jaar geen inkomsten kreeg uit Rusland, „op enkele uitzonderingen na”. De belangrijkste daarvan zijn de verkoop van een landgoed aan een Russische miljardair en inkomsten van ruim 12 miljoen dollar (10,7 miljoen euro) uit het Miss Universe-evenement dat Trump in 2013 in Moskou organiseerde, in samenwerking met zakenpartner Aras Agalarov. Na het evenement schepte Trump op dat hij hierbij Poetin ontmoette, maar later ontkende hij dat.

  6. Hadden de Clintons ook schimmige contacten met Rusland?

    In reactie op belangrijke ontwikkelingen in het onderzoek doet Trump wat hij vaak doet: hij wijst naar zijn tegenstander Hillary Clinton. De president beweert dat niet hij, maar Clinton met Rusland onder één hoedje heeft gespeeld om de verkiezingen te beïnvloeden. „Waarom zijn oneerlijke Hillary en de Democraten niet het doelwit?”, vroeg hij in een tweet na de aanklachten tegen Paul Manafort en Rick Gates.

    Volgens de president is het ware schandaal dat de campagne van Clinton zou hebben betaald voor het dossier met belastende inlichtingen over Trump dat is samengesteld door de Britse oud-spion Christopher Steele. Steele, die met anonieme bronnen in Rusland sprak om ‘kompromat’ over Trump te verkrijgen, deed dat in opdracht van Fusion GPS, een firma gespecialiseerd in zogeheten ‘oppositieresearch’.

    Hoewel dat project begon in opdracht van Republikeinse tegenstanders van Trump bij de voorverkiezingen, werd de financiering ervan later overgenomen door de Democraten en de Clinton-campagne, bleek vorige maand.

    Volgens Trumps woordvoerder Sarah Sanders is er „duidelijk bewijs dat de Clinton-campagne onder één hoedje heeft gespeeld met Rusland om desinformatie te verspreiden”, terwijl er geen bewijs is dat Trump met Rusland zou hebben samengewerkt.

    Oppositieresearch maakt echter deel uit van de Amerikaanse politiek, en is niet illegaal. Bovendien gaat het argument voorbij aan het feit dat Amerikaanse veiligheidsdiensten hebben geconcludeerd dat Rusland zich actief heeft ingezet om de Amerikaanse presidentsverkiezingen in het voordeel van Trump te beïnvloeden.

    Om geheime samenwerking tussen Clinton en Rusland aannemelijk te maken haalde Trump een oude beschuldiging van stal over een omstreden uraniumdeal in 2010, toen Clinton minister van Buitenlandse Zaken was. Een Russisch agentschap verwierf toen een meerderheidsbelang in Uranium One, een Canadees mijnbouwbedrijf met vergunningen om ongeveer 20 procent van het uranium in de Verenigde Staten te winnen (in de praktijk wordt slechts een fractie gewonnen).

    Wegens betrokkenheid van een geldschieter van de Clinton Foundation beschuldigen Trump en zijn medestanders Clinton ervan de strategische belangen van de VS te hebben uitverkocht voor haar eigen financiële gewin. Volgens factchecks door Amerikaanse media is er echter geen basis voor die beschuldigingen.

  7. Welke rol speelt de Russische advocate Natalia Veselnitskaja?

    De ontmoeting, in juni 2016 in Trump Tower, tussen Trumps oudste zoon Donald Trump Jr. en de Russische advocaat Natalia Veselnitskaja, levert tot nu toe het meest concrete voorbeeld van mogelijke afstemming of quid pro quo.

    Veselnitskaja, die de reputatie heeft van Kremlin-insider en huisadvocaat is van enkele officials uit Poetins entourage, bood de Trump-campagne via een tussenpersoon belastende informatie over Clintons campagne. De tussenpersoon sprak in een e-mail van informatie „die van groot nut kan zijn voor je vader. Dit is duidelijk gevoelige informatie van hoog niveau, maar het is deel van de steun van Rusland en zijn regering voor de heer Trump.” ‘Love it!’, antwoordde Don Jr. blijkens e-mails aan de tussenpersoon. Een ontmoeting werd gearrangeerd waarbij ook Jared Kushner en Paul Manafort aanwezig waren. Mueller doet onderzoek naar dat onderhoud. Don Jr. zou de wet hebben overtreden door op het aanbod in te gaan.

    De 42-jarige Veselnitskaja zou fungeren als boodschapper van de Azerbajdzjaans-Russische zakenman Aras Agalarov, een contact van Trump, en zijn zoon, de popster Emin. Trump Jr. stelt dat de ontmoeting op niets uitliep. Tegen Bloomberg zei Veselnitskaja deze week echter dat Trump Jr. in hun gesprek de mogelijkheid suggereerde van een herziening van een tegen Rusland gerichte wet met de woorden: „Als wij de macht krijgen, kunnen we op deze zaak terugkomen en kijken wat we eraan kunnen doen.”

    Deze zogeheten Magnitsky-wet, uit 2012, legt sancties op aan Russische functionarissen die betrokken zijn bij een omvangrijke corruptiezaak binnen de Russische regering. Veselnitskaja lobbyde al langer tegen de wet, die de belangen van haar cliënten schaadt.

    Volgens Veselnitskaja zou Trump Jr. haar hebben gevraagd om een verklaring dat er illegaal geld naar de Clinton-campagne was gegaan.

  8. Wordt er uiteindelijk een ‘smoking gun’ gevonden?

    Dat is niet te zeggen. Het hangt af van wat er boven tafel komt. Uit de verklaring van George Papadopoulos blijkt dat het verbeteren van de relatie met Rusland een belangrijk doel van de campagne was. Uit het gretige antwoord van Don Jr., toen hem belastende informatie over Clinton in het vooruitzicht werd gesteld, blijkt dat de campagne van Trump in de aanloop naar de presidentsverkiezingen op zijn minst openstond voor Russische hulp.

    Daarnaast valt op dat Trump uiterst gefrustreerd is over het onderzoek naar zijn Russische connecties. Dat blijkt uit zijn tweets, maar ook uit het opvallende feit dat hij naast FBI-directeur James Comey nog twee openbare aanklagers ontsloeg die zich met zijn Rusland-connecties bezig hielden: tijdelijk minister van Justitie Sally Yates, die waarschuwde voor de Rusland-connecties van Flynn, en de New Yorkse procureur-generaal en corruptieonderzoeker Preet Bharara, in wiens district Trump Tower ligt.

  9. Hoe groot is de kans dat Trump uiteindelijk Mueller ontslaat?

    Het is verleidelijk voor Trump zijn macht als president te gebruiken om Mueller te ontslaan en zo een einde te maken aan wat hij beschouwt als een heksenjacht.

    Sommige medestanders pleiten ervoor dat Trump het heft inderdaad in eigen hand neemt. Oud-adviseur Steve Bannon heeft hem aangeraden Mueller hard aan te pakken. Republikeinse Congresleden vinden dat Mueller, wegens zijn banden met de door Trump ontslagen FBI-baas James Comey, niet neutraal is en het veld moet ruimen. Zelfs de respectabele krant The Wall Street Journal schreef in een commentaar dat Mueller moet opstappen.

    Trump houdt zich vooralsnog in. Volgens Sarah Sanders, woordvoerder van het Witte Huis, is er „geen intentie of plan om dingen te veranderen wat de speciale aanklager betreft”.

    Dat heeft te maken met verschillende factoren. Ten eerste is het moeilijker voor Trump om Mueller weg te sturen dan het was om Comey te ontslaan. Hij zou eerst Rod Rosenstein, onderminister van Justitie en verantwoordelijk voor de speciale aanklager, moeten ontslaan en iemand bij Justitie moeten vinden die bereid is Mueller weg te sturen. Dat zou kunnen uitlopen op een bloedbad aan ontslagen.

    Ten tweede ligt het politiek lastig. Gematigde Republikeinen vinden het verstandiger om Mueller zijn werk te laten doen; als Trump niets heeft misdaan, zal dat vanzelf blijken. Een meerderheid van kiezers vindt eveneens dat het onderzoek op zijn beloop moet worden gelaten, blijkt uit opinie-onderzoek.

    Tot slot is het de vraag of het Trump zou helpen of schaden als hij Mueller zou ontslaan. Uit twee precedenten blijkt dat de problemen waarschijnlijk alleen maar groter zouden worden: het ontslag van de speciale aanklager in het Watergate-schandaal door toenmalig president Richard Nixon in 1973 bracht hem verder in moeilijkheden. En het ontslag van Comey door Trump, dit voorjaar, leidde tot de benoeming van Mueller tot speciale aanklager.

    Daar komt bij dat zelfs als Mueller weg zou zijn, er nog steeds een onderzoeksteam is dat ook zou moeten worden opgeruimd. De aanklachten die inmiddels zijn geuit, blijven bestaan. Ontslag van Mueller is dan ook een ‘nucleaire optie’ met levensgrote risico’s voor Trump. Wat niet wil zeggen dat hij het vroeg of laat niet zal proberen – wellicht als zijn eigen financiële verleden de focus wordt van het onderzoek. Vooralsnog lijkt de kans echter beperkt.

    Lees meer over de ‘methode-Mueller’: ‘Dit onderzoek heeft de omvang van Watergate’
  10. Hoe groot is de kans dat het tot impeachment komt?

    Mocht Robert Mueller concluderen dat Trump strafbare feiten heeft begaan, dan kan hij de president niet aanklagen. Hoewel de grondwet er geen uitsluitsel over geeft, stellen de meeste rechtsgeleerden dat een zittende president niet vervolgd kan worden. Wel kan Mueller zijn bevindingen voorleggen aan het Congres, dat dan kan overgaan tot impeachment.

    De kans hierop lijkt niet heel groot, gezien de huidige verhoudingen in het Congres: de Republikeinen domineren er zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden. Voor een impeachmentprocedure moet een meerderheid van het Huis van Afgevaardigden voor een voorstel tot afzetting stemmen. Als deze horde al wordt genomen, is vervolgens de Senaat aan zet. Die kan met een tweederde meerderheid van 67 stemmen besluiten de president ook echt af te zetten. In de Senaat hebben de Republikeinen 52 van de 100 zetels.

    Impeachment is dan ook geen juridisch, maar een politiek proces. Minstens zo belangrijk als de vraag of de president een zwaar vergrijp heeft gepleegd, is de vraag of, en zo ja wanneer, bij een meerderheid van de Republikeinen het idee postvat dat zij zonder Trump meer kans hebben hun agenda door te voeren en hun Congreszetels te behouden dan mét. De kans daarop kan stijgen naarmate de regering door het onderzoek naar Trumps Russische connecties langer disfunctioneel blijft. Impeachment wordt zeker waarschijnlijker als na de verkiezingen van november 2018 het Congres in Democratische handen mocht komen.

    In de geschiedenis van de VS is nog nooit een president afgezet. Twee keer kwam een voorstel voor impeachment door het Huis: in 1868 tegen Andrew Johnson en in 1998 tegen Bill Clinton. Beide keren was er in de Senaat onvoldoende steun. In 1974 zou Nixon zo goed als zeker wel via een impeachment zijn afgezet. Hij trad af voordat het zover kwam.